22/03/2015

Hunangofiant John Davies

Profiad digon pruddglwyfus oedd darllen hunangofiant John Davies yn ddiweddar, ac yntau wedi marw'n fuan ar ôl ei gyhoeddi. Dywed tua diwedd y gyfrol ei fod yn disgwyl byw am ryw saith blynedd arall, ac roedd yn bwriadu gwneud defnydd o'r amser hwnnw hefyd, er enghraifft i deithio ymhellach (roedd eisoes wedi gweld cryn dipyn o'r byd).

Mae'n lyfr hoffus dros ben, fel y byddai rhywun yn ei ddisgwyl gan ddyn mor annwyl, a cheir sawl anecdôt difyr wrth fynd heibio. Chwarddais yn uchel am y stori amdano'n cwrdd â Gore Vidal yn yr Eidal, er enghraifft.

Os oes gennyf gŵyn, mae'r hunangofiant yn rhy fyr. Diau mai fi sy'n farus, yn enwedig o sylweddoli'n drist mai dyma'r peth olaf un a gawn gan yr awdur. Ond roedd sawl man lle roeddwn yn awchus i glywed mwy. Er enghraifft, er fy mod yn deall mai anffyddiwr ydoedd, nid oeddwn yn sylweddoli cyn darllen pa mor chwyrn yn union oedd ei atgasedd at grefydd. Ceir ambell awgrym ei fod yn chwerwach na mi, hyd yn oed. Fe ddichon bod hynny'n rhannol oherwydd yr ohebiaeth hyll a dderbyniodd gan rai efengylwyr ar ôl datgan ei ddeurywioldeb yn nhudalennau Barn. Byddai wedi bod yn dda cael gwybod mwy o fanylion, ond dim ond megis cyffwrdd â hyn a wna'r gyfrol.

Defnyddir y gair 'gogleisiol' yn aml yn y llyfr, ac mae'n air addas i ddisgrifio'r gyfrol ei hun hefyd. Mae'n bleser i'w ddarllen, ac mae'r golled yn aruthrol.

09/03/2015

Amcanion a chymhellion y Wladwriaeth Islamaidd

Mae yna erthygl ragorol iawn yn rhifyn cyfredol The Atlantic, yn trafod gwreiddiau ac ideoleg y Wladwriaeth Islamaidd. Mae'n hir dros ben, ond mae'n werth darllen y cyfan.

Prif neges yr ysgrif yw ei bod yn amhosibl deall y Wladwriaeth Islamaidd heb werthfawrogi dwy ffaith bwysig. Yn gyntaf, crefydd - hynny yw, fersiwn apocalyptaidd o islam y seithfed ganrif - sy'n lliwio popeth maent yn ei wneud. A'n ail, maent yn wahanol iawn i al-Qaeda mewn sawl ffordd.

Rwyf eisoes wedi trafod tuedd anffodus rhai pobl (gan gynnwys Barack Obama) i alw'r terfysgwyr yn 'anislamaidd'. Yn achos Obama, ymgais i gefnogi mwslemiaid cymhedrol yw hynny ac mae'n anodd peidio cydymdeimlo â hynny i raddau. Ond rwy'n gobeithio'n arw bod yr arlywydd, yn breifat, yn cydnabod mai nonsens yw hynny. Nid oes un 'gwir' islam. Y ffaith ddigalon yw bod adnodau niferus yn y Corán sy'n cefnogi'r hyn a wneir yn enw'r Wladwriaeth Islamaidd.

Wrth gwrs mae ffactorau gwleidyddol, hanesyddol a diwylliannol ar fai am roi'r cyfle i'r Wladwriaeth Islamaidd feddiannu darn maint Prydain o'r Dwyrain Canol. Ond erys y ffaith mai cwlt crefyddol ydyw. Mae'r bobl yma'n credu, gydag arddeliad, bod proffwydoliaeth am gael ei gwireddu, sef bod brwydr fawr waedlyd gyda byddinoedd 'Rhufain' (sef 'y byd Cristnogol', sef America) ar fin digwydd yng ngogledd Syria, a bod hynny'n mynd i fod yn arwydd bod y byd yn mynd i orffen. Gosod popeth yn ei le er mwyn annog y senario yma y mae'r Wladwriaeth Islamaidd yn ei wneud ar hyn o bryd (y cam cyntaf oedd sefydlu califfiaeth), a dyna, efallai, y rheswm pennaf y byddai America'n wirion i gael eu temtio i anfon milwyr i ymladd ar lawr gwlad yno. Dyna'n union fyddai'r Wladwriaeth Islamaidd yn awyddus iawn i'w weld.

Cwestiwn academaidd, efallai, yw ai ffasgaeth grefyddol ynteu crefydd ffasgaidd yw'r hyn a geir yma. Fy ngreddf yw mai'r ail sy'n wir. Mae tuedd weithiau i dybio mai rhyw fath o facade yw'r hyn y mae grwpiau fel y Wladwriaeth Islamaidd yn ei ddweud, sef bod eu cwynion go iawn yn rai seciwlar a gwleidyddol ac mai modd o ddenu cefnogaeth yw eu mynegi mewn termau crefyddol. Hwyrach bod elfen fach o wirionedd i hynny yn achos al-Qaeda, ond mae'r Wladwriaeth Islamaidd yn wahanol yn ei hanfod. Eschatoleg pur sy'n sail i bopeth yn eu hachos hwy. Yn syml iawn, dylem eu derbyn wrth eu gair.

Goblygiadau hyn yw nad oes modd trafod â'r Wladwriaeth Islamaidd. Mae hyn yn llythrennol wir; nawr bod ganddynt eu califfiaeth, nid ydynt yn cydnabod unrhyw endid gwleidyddol arall. Iddynt hwy, byddai unrhyw drafod gyda rhywun allanol yn anislamaidd. Sicrhau diwedd y byd cyn gynted â phosibl yw'r nod. Mae mor ddu a gwyn â hynny. Nid oes gennyf syniad beth yw'r ateb yn y pen draw, ond mae deall a derbyn eu cymhellion yn fan cychwyn hanfodol, ac mae'r ysgrif yn eu hegluro'n gampus.

25/02/2015

Lol anwyddonol 'DNA Cymru'

Gwych yw gweld blog newydd Cymraeg am 'wyddoniaeth, technoleg, tystiolaeth a’r cyfryngau': Syndod. Mae'r blogiad cyntaf yn rhagorol: 'Profion llinach genetig, DNA Cymru ac S4C'.

Gwerthusiad damniol ydyw o raglen fydd yn dechrau ar ein sianel genedlaethol ar Ddydd Gŵyl Ddewi. Bwriad y rhaglen yw ateb y cwestiwn 'pwy yw'r Cymry?' trwy olrain llinallau genetig unigolion. Ond mae hynny'n amhosibl ac anystyrlon. Nid oes modd darllen DNA person penodol fel rhyw fath o fap. Mae S4C wedi cynhyrfu'n lân am rwtsh siwdowyddonol. Mae'n rhaid eu bod yn deall hynny'n dawel bach, ond ni welwch unrhyw arwydd o sceptigiaeth yn y deunydd hyrwyddo. Nid oes rheswm i beidio disgwyl i'r rhaglen ei hun fod yr un mor grediniol chwaith.

Rhag ofn eich bod yn credu bod hyn yn hallt, ystyrier y ffaith nad yw Alistair Moffat, y dyn sy'n bennaf gyfrifol am hyn i gyd, yn wyddonydd o fath yn y byd. Yn hytrach, mae'n berchen ar fusnes sy'n elwa trwy werthu 'profion' genetig. Mae S4C wedi cytuno'n llon a digywilydd i hyrwyddo propaganda masnachol ar ran quack llwyr sy'n debygol o wneud ffortiwn o'r fath sylw. Cyd-ddigwyddiad, rwy'n siwr, yw'r ffaith bod Moffat a phennaeth y sianel yn hen ffrindiau.

Darllenwch y cwbl, a rhannwch. Mae'n bwysig ein bod fel Cymry yn beirniadu'r nonsens yma'n chwyrn, rhag iddo ategu'r ystrydeb amdanom fel cenedl sy'n obsesiynu ynghylch ein hynafiaid a syniadau dwl am waed a rhyw fath o burdeb Celtaidd.

22/02/2015

Ynghylch 'eithafiaeth'

Bu cryn drafod yn ddiweddar am eithafiaeth islamaidd, yn dilyn terfysg ym Mharis, Copenhagen a gogledd Nigeria. Mae hynny'n gwneud synnwyr: mae pobl sy'n fodlon lladd eraill er mwyn ceisio gorfodi pawb arall i ufuddhau rheolau eu crefydd, trwy ddiffiniad, yn eithafwyr. Ond dylem osgoi cyfystyru eithafiaeth a pharodrwydd i ddefnyddio trais. Mae pob terfysgwr yn eithafol, ond nid yw pob eithafwr yn derfysgwr.

Mae hyn yn amlwg yn achos Cristnogaeth. Pan feddyliwn am eithafwyr Cristnogol, nid ydym o reidrwydd yn meddwl am bobl treisgar. Mae rhai Cristnogion ffwndamentalaidd yn ceisio lladd doctoriaid sy'n erthylu, ond eithriadau cymharol brin yw'r rhain. Ar y cyfan, rydym yn hapus i alw Cristnogion adweithiol yn eithafwyr hyd yn oed os nad yw'r syniad o ddefnyddio trais er mwyn cyflawni eu dyheadau'n croesi eu meddyliau.

Nid oes diffiniad clir ar gyfer eithafiaeth, wrth gwrs, a dyna ran o'r broblem. Yng nghyd-destun crefydd, fy nghynnig personol i yw mai 'eithafwyr' yw'r sawl sy'n disgwyl i bawb arall ufuddhau rheolau eu crefydd,  neu sy'n ceisio gorfodi eu crefydd ar eraill. Diffyg amlwg y diffiniad hwn yw'r posibilrwydd bod mwyafrif o fewn cymuned grefyddol yn credu neu'n gwneud hynny. Os mai'r norm yn eu mysg yw bod rheolau eu crefydd yn berthnasol i bobl nad ydynt yn rhannu'r ffydd honno, yna'n amlwg mae'n anodd galw hynny'n 'eithafol'. Os yw bron pawb yn eithafol, cyll y gair ei ystyr. Ond nid yw'n hawdd mesur barn carfannau o bobl fel hyn. Gweler, er enghraifft, arolygon sydd wedi ceisio mesur agwedd mwslemiaid Prydeinig tuag at bobl cyfunrywiol: cymysg yw'r canlyniadau.

Symptom o eithafiaeth yw'r defnydd o drais. Y dyhead i gyfyngu ar hawliau pobl eraill yw gwraidd y broblem. Mae llawer o bobl sydd, er na fuasent yn ystyried defnyddio trais am eiliad, yn arddel safbwyntiau hyll; trwy eu gwireddu, buasent yn cyfyngu ar hawliau pobl. Yn wir, mae'n bosibl i rywun heddychlon fod yn fwy eithafol eu diwinyddiaeth na therfysgwr. Gwahaniaeth methodolegol a strategol yw'r defnydd o drais yn y pen draw. Nid eithafiaeth ynddi'i hun yw'r broblem, ond y pwnc y maent yn eithafol yn ei gylch. Byddai bod yn 'eithafol' o blaid dyneiddiaeth, hawliau cyfartal neu seciwlariaeth yn rinwedd. Nid felly yn achos islamiaeth, yn amlwg.

Er mwyn gweld pam mae'r cyfystyru yma'n broblem, edrychwn yn ôl at yr helynt rai misoedd yn ôl am eithafiaeth islamaidd mewn ysgolion yn Lloegr. Gan fod y ddau gysyniad wedi'u cymysgu ym meddyliau llawer, casgliad cyffredin oedd bod yr ysgolion hyn yn dysgu plant i droi at derfysgaeth. Rhoddodd hyn gyfle hawdd i'r ysgolion wadu'r cyhuddiad o 'eithafiaeth' - na, nid oedd yr athrawon yn pregethu am rinweddau jihad - ac anwybyddu'r ffaith eu bod yn gorfodi'r disgyblion i ddilyn rheolau crefyddol adweithiol. Y perygl yw bod diffinio eithafiaeth islamaidd fel 'trais' yn gwneud i'r safbwyntiau adweithiol eu hunain ymddangos yn llai 'eithafol' mewn cymhariaeth. Os yw arddel safbwyntiau adweithiol, cul a gormesol (ond heb hyrwyddo hynny trwy drais) yn cael ei ystyried yn 'gymhedrol', rydym eisoes wedi colli'r ddadl.

19/02/2015

Pan mae anffyddwyr yn lladd

Gan fy mod wedi bod yn trafod llofruddiaethau gan derfysgwyr islamaidd yn ddiweddar, gwell fyddai peidio anwybyddu'r newyddion ofnadwy bod anffyddiwr wedi saethu tri mwslem yn farw yng Ngogledd Carolina yr wythnos ddiwethaf.

Mae gwahaniaethau amlwg a sylfaenol, wrth gwrs. Nid yw'n sicr pa mor berthnasol oedd anffyddiaeth Craig Hicks  wrth iddo wneud yr hyn a wnaeth; mae'n debyg mai ffrae ynghylch llefydd parcio oedd asgwrn y gynnen. Yn achos yr ymosodiadau ym Mharis a Chopenhagen, ar y llaw arall, roedd cymhellion crefyddol ac ideolegol y llofruddwyr yn hollol ddi-amwys. Eto i gyd, mae marwolaethau torcalonnus Deah Shaddy Barakat, Yusor Mohammad Abu-Salha a Razan Mohammad Abu-Salha yn codi cwestiynau am natur anffyddiaeth, troseddau casineb, a'r disgwyliad bod aelodau o leiafrifoedd yn condemnio popeth drwg a gyflawnir gan unrhyw aelodau eraill o'r lleiafrifoedd hynny.

Rhoddodd y cyfryngau Americanaidd gryn sylw i'r ffaith bod cyfrif Facebook Hicks yn llawn deunydd gwrth-grefyddol, gan ofyn a ydynt wedi'i ddylanwadu i gyflawni'r fath drosedd. Mae hynny'n destun ychydig o ofid ar un olwg, oherwydd, wel, mae f'un innau hefyd. Ond dylid pwysleisio nad oedd unrhyw awgrym yn y stwff yma ei fod yn arddel trais. Yn wir, dywed yn blaen, ar fwy nag un achlysur, ei fod yn cefnogi hawl pob person i arddel a mynegi ffydd grefyddol, ac mae ei safbwyntiau yn gyffredinol yn ddigon blaengar. Buaswn yn cyd-fynd yn llon â llawer. Hyd y gwelaf i, y gwahaniaeth mwyaf rhyngddo a mi yw ei hoffter o ddrylliau a'r hawl i'w cadw (gyda chanlyniadau trychinebus yn yr achos hwn).

Efallai wir mai ffrae wirion am le i barcio car oedd wrth wraidd y digwyddiad. Mae rhai anffyddwyr wedi defnyddio hyn er mwyn osgoi'r cwestiynau uchod ac i wadu'r posibilrwydd bod ei anffyddiaeth wedi chwarae rhan. Yn bersonol, nid wyf yn credu bod hynny'n dal dŵr. Os mai dyna'r rheswm y lladdwyd y tri pherson yma, faint o ryddhad yw hynny mewn gwirionedd o'n safbwynt ni? Mae lladd pobl oherwydd llefydd parcio yn boncyrs. Red herring yw'r ffrae am barcio, mewn gwirionedd. A fyddai Hicks wedi saethu tri pherson yn farw, mewn amgylchiadau cyffelyb, pe na baent yn fwslemiaid? Mae'n gwestiwn teg, heb fodd o ganfod yr ateb. Rwy'n ei chael yn anodd anwybyddu'r posibilrwydd y byddai wedi bod yn llai tebygol o wneud hyn petaent yn wyn.

Mae rhai wedi galw'r llofruddiaethau'n weithred derfysgol, a pham lai? Beth bynnag oedd cymhelliad Hicks (ac mae'n bosibl iawn na chawn fyth ateb clir), mae'r sgil-effeithiau yr un fath â gweithred derfysgol glasurol. Arbrawf meddwl defnyddiol ar adegau fel hyn yw dychmygu'r gwrthwyneb: petai mwslem wedi saethu tri Christion neu anffyddiwr gwyn yn farw, ffrae am barcio neu beidio, gallwch fod yn sicr mai terfysgaeth fuasai'r gair. Er gwell neu er gwaeth, mae pwy laddodd pwy yn ffactor lawn mor arwyddocaol â'r weithred ei hun. Nid oes modd dadansoddi troseddau fel hyn mewn modd haniaethol. Oherwydd hyn, rwy'n teimlo'r angen i wneud pwynt o gondemnio'r lladd.

Rwyf wedi bod yn dweud ers peth amser bod angen i anffyddiaeth fod yn fwy na 'diffyg cred mewn duw' yn unig, dim ots beth a ddywed yr anffyddwyr hynny sy'n hoff o chwifio geiriaduron. Cyhuddiad crefyddol cyffredin iawn yn erbyn anffyddiaeth yw ei bod yn arwain at wacter moesol. Nid yw achosion fel hyn yn help o gwbl. Dyma'n union pam nad yw 'dim duw' yn ddigon. Mae gan anffyddiaeth oblygiadau, ac mae'n amhosibl gwahanu'r ddau beth. Rhywsut neu ei gilydd, cafodd yr anffyddiwr penodol hwn yr argraff bod lladd tri mwslem yn syniad gwerth chweil. Dylem gondemnio hynny'n chwyrn, ac egluro bod anffyddiaeth yn golygu ein bod i gyd yn rhannu planed heb oruchwyliaeth ddwyfol. Ein hunig ddewis yw canfod ein moesoldeb yn ein perthynas â'n gilydd, a thrin eraill fel y dymunem iddynt ein trin ninnau.

15/02/2015

Bwrw Golwg

Roeddwn ar Bwrw Golwg y bore 'ma (10:20 i mewn), yn trafod anffyddiaeth a'r blog. Y rheswm oedd canlyniadau arolwg a gyhoeddwyd yn ystod yr wythnos: mae'n debyg bod 42% o bobl y Deyrnas Gyfunol bellach yn dweud nad ydynt yn grefyddol, a bod 19% hyd yn oed yn cofleidio'r label 'anffyddiwr'. Mae'r ffigurau hyd yn oed yn uwch ar gyfer y genhedlaeth iau. Calonogol iawn, wrth gwrs.

Roeddwn yn hapus â'r sgwrs ar y cyfan, er fy mod yn gwybod yn iawn sut y gallaswn fod wedi gwella rhai o'r atebion. Yn arbennig, rwyf wedi bod yn gwingo, bron yn barhaus, ers i'r gair 'gwrywgydiaeth' lithro allan o'm ceg wrth recordio'r eitem. Mae'n air gwirion, ac nid oes gennyf syniad pam y'i dywedais. Fel un sydd wedi dweud droeon bod angen i bawb roi'r gorau i'w ddefnyddio, mae'n destun embaras. Buaswn yn pledio nerfusrwydd, ond mae'n esgus dila braidd. Ymddiheuriadau i bawb arall sy'n casáu'r gair.

Gwn mai'r ateb gwanaf oedd i'r cwestiwn ynghylch Cristnogion sy'n cael eu hysbrydoli gan eu ffydd i arddel safbwyntiau digon blaengar. Mae'n amlwg bod hynny'n wir am lawer iawn o Gristnogion, fel y cydnabyddais. Ond byddai ymateb gwell wedi mynd ati i egluro mai problem crefydd fan hyn yw ei bod fel canfas gwag i raddau helaeth. F'argraff i yw y byddai Cristnogion blaengar yn arddel y safbwyntiau rhyddfrydol hynny beth bynnag, ffydd neu beidio. Cyfiawnhad post hoc yw'r ddiwinyddiaeth. Rwyf wedi cyffwrdd ar y pwnc hwn mewn cofnod blaenorol hefyd.

Dywedodd y Parchedig Pryderi Llwyd Jones rai pethau digon clên am y blog yn ei sgwrs ddilynol yntau, chwarae teg. Wrth gwrs, nid yw mor hoff o'm defnydd o ymadroddion fel 'ofergoeliaeth afresymegol' a 'fflwff diwinyddol ffug-ddwys'. F'amddiffyniad i yw fy mod yn ceisio egluro'n gymharol drylwyr pam fy mod yn credu bod y rhain yn ddisgrifiadau teg. Nid cyhuddiadau ffwrdd-a-hi mohonynt. Gwn nad yw eu defnyddio'n debygol iawn o arwain at berswadio Cristnogion bod eu fydd yn seiliedig ar gelwydd, ond, wel, mae hynny'n annhebygol iawn o ddigwydd doed a ddelo. Os oes gennyf obaith o ddenu unrhyw un i'r gorlan hon, yna pobl sydd ar hyn o bryd ar y ffens yw'r rheiny. Ond yn anad dim, mae'r disgrifiadau'n adlewyrchu fy marn, felly byddai'n anonest i mi'u hosgoi.

14/02/2015

Mwy fyth o ladd

Y tro hwn mewn seminar - am ryddid mynegiant! - yng Nghopenagen, gyda chartwnydd sydd, yn y gorffennol, wedi cynhyrchu cartwnau o Fohamed. 'Dim ond' un person yn y gynulleidfa a lofruddwyd, diolch byth, ond anafwyd tri arall.

Yn anffodus, nid oes gwobr i bwy bynnag all ddyfalu pa grefydd y mae'r terfysgwyr yn ei dilyn.

Rwy'n gobeithio bydd condemniad pawb yn ddi-amwys y tro hwn, heb 'ond'. Cawn weld.

Rwyf hefyd yn cydymdeimlo'n daer gyda'r mwyafrif anferth o fwslemiaid call sydd, wrth reswm, yn digaloni pob tro y cyflawnir gweithredoedd treisgar fel hyn yn enw'u ffydd. Pan mae rhywbeth fel hyn yn digwydd, mae fel petai bod gofyn i bob mwslem unigol ddatgan eu gwrthwynebiad i'r syniad o ladd. Gallaf ddychmygu bod gorfod gwneud hynny (yn wythnosol, bron) yn waith syrffedus dros ben.

Eto i gyd, dylai pawb dderbyn bod hyn yn edrych fel problem arbennig yn achos islam. Mae'r nonsens yma'n teimlo'n ddi-ddiwedd yn ddiweddar.

06/02/2015

Taro'r Post: cau ac addasu capeli

Roeddwn ar raglen Taro'r Post heddiw yn trafod cau capeli a'u haddasu er dibenion amgen. Dyna oedd pwnc y rhaglen gyfan heddiw, ac mae fy nghyfraniad i'n dechrau ar ôl tua 31:20 (ar gael am 29 diwrnod).

Mae capeli chwarter gwag a dirywiad Cristnogaeth yn codi calon anffyddiwr rhonc fel fi, wrth gwrs, ond rwy'n gobeithio fy mod wedi dangos nad yw anffyddwyr yn dymuno'u dymchwel i gyd, chwaith. Er gwell neu er gwaeth, maent yn ran o'n hanes, ac nis gwn am unrhyw anffyddwyr sy'n dymuno dinistrio pob arwydd o'r dreftadaeth honno. Os oes modd gwneud defnydd gwahanol o'r adeiladau, nid oes rheswm i beidio croesawu'r peth.

05/02/2015

Cywirdeb gwleidyddol a rhyddid mynegiant

Dywedais yn ddiweddar fy mod yn greadur digon 'gwleidyddol gywir' ar y cyfan. Rwyf wedi bod yn meddwl llawer am hyn yn y cyfamser, yn enwedig gan fod cryn ddadlau wedi bod yn ddiweddar yn dilyn cyhoeddi'r erthygl hon gan Jonathan Chait, lle mae'r awdur yn cwyno am 'gywirdeb gwleidyddol', gan ddadlau ei fod yn arwain at sensoriaeth.

Rhestra Chait nifer o achosion sydd, yn ei dyb ef, yn dangos rhyddid mynegiant yn cael ei lyffetheirio. Mae rhai o'r cyhudddiadau'n deg; yn amlwg, ni ddylid bygwth pobl, ymosod arnynt, na dinistrio eiddo. Mae eraill yn annheg.

Prif broblem yr ysgrif, yn fy nhyb i, yw'r dybiaeth bod cywirdeb gwleidyddol yn ffenomen sy'n nodweddu'r chwith wleidyddol, gyda'i phwyslais ar gyfiawnder cymdeithasol, yn unig. Dewisa Chait ganolbwyntio ar gampysau prifysgolion, gan bryderu bod America wedi magu cenhedlaeth o sensoriaid gor-sensitif o'r chwith sy'n gormesu pawb nad ydynt yn atddel yr orthodocsi ynghylch cyfiawnder cymdeithasol. Y gwir, wrth gwrs, yw nad yw hyn yn ffenomen newydd o gwbl, a bod y dde lawn mor 'euog' o'r un hen beth. Mae gwrthwynebwyr erthyliad, er enghraifft, yn defnyddio'r un tactegau'n union (ac mae llawer ohonynt yn fwy ymosodol o lawer na'r enghreifftiau a restra Chait).

Mae pawb - pob un ohonom, yn ddi-eithriad - yn 'wleidyddol gywir' yn ein ffyrdd ein hunain. Beth yw cywirdeb gwleidyddol, wedi'r cyfan? Yn y pen draw, dyma'r syniad bod rhai labelau neu safbwyntiau yn 'annerbyniol', er enghraifft oherwydd eu bod yn sarhus. Tros y degawdau diwethaf mae lled-gonsensws wedi datblygu yn ein cymdeithas bod defnyddio epithetau hiliol, homoffobig neu rywiaethol yn arferiad drwg. Byddai'r rhan fwyaf o bobl yn cytuno bod hyn yn ddatblygiad iach.  Dyna esiampl glasurol o'r math o beth sy'n neidio i'r meddwl wrth i ni feddwl am gywirdeb gwleidyddol, oherwydd cysylltir y cysyniad fel arfer ag ymdrechion i warchod carfannau llai grymus ein cymdeithas.

Sylwer, gyda llaw, nad mater i'r gyfraith yw hyn. Mae'n wir bod 'cyfreithiau casineb' yn bodoli, ond rwy'n eu gwrthwynebu'n chwyrn. Y cyfan sydd ei angen yw i'r defnydd aneironig o'r fath dermau fod yn dabŵ. Nid yw condemnio'r defnydd o air hiliol yn tarfu ar ryddid mynegiant y siaradwr o gwbl. Mae hyn yn allweddol: os dywedaf 'na ddylech' ddweud rhywbeth, nid wyf yn arddel eich gwahardd rhag dweud hynny. Modd o fynegi anghytundeb ydyw, dyna i gyd.

Dychwelwn at y pwynt: ceir tabŵs ynghylch pob math o bynciau, gan gynnwys llawn cymaint sy'n annwyl i'r dde ag sydd i'r chwith. Er enghraifft, ydych chi'n cofio'r ffwdan yn America ar ôl i'r Dixie Chicks feirniadu'r rhyfel yn Irác? Fe'u hesgymunwyd, i bob pwrpas. Beth oedd hynny os nad 'cywirdeb gwleidyddol' ar waith? Mae'n 'wleidyddol anghywir' i ddweud unrhyw beth angharedig am y fyddin, boed yn America neu ym Mhrydain. Mae'r un peth yn wir am y frenhiniaeth, i'r graddau bod clywed gwleidydd yn cyfeirio at Elizabeth II fel 'Mrs Windsor' yn destun sioc. Cywirdeb gwleidyddol hefyd sy'n golygu bod crefydd yn parhau i dderbyn parch anhaeddiannol. Yn y Gymru Gymraeg, rydym yn cynhyrfu'n lân pan mae rhywun hanner-enwog yn dweud rhywbeth dwl am ein hiaith, a'r gwrthwyneb sy'n wir os yw Cymro amlwg yn tynnu sylw at yr hyn sy'n ei bygwth, megis y mewnlifiad. Enghraifft waeth o lawer yw'r math o ymateb lloerig sy'n wynebu ffeminyddion ar y we. Ie, adwaith yn erbyn cywirdeb gwleidyddol ffeminyddol ydyw, ond math o gywirdeb gwleidyddol adweithiol yw hyn hefyd yn ei dro. Bygythiadau a phoenydio yw hoff dactegau llawer o'r misogynistiaid hyn, ac mae hynny'n haeddu sylw gan yr heddlu. Ond y pwynt yw bod pawb yn ystyried rhai mathau o safbwyntiau'n gwbl wrthun.

Felly, pan glywch bobl yn cwyno am 'gywirdeb gwleidyddol y chwith', y cyfan y maent yn cyfeirio ato mewn gwirionedd yw math penodol o gywirdeb gwleidyddol y maent yn digwydd anghytuno ag ef. Mae'r union bobl hynny'n coleddu cywirdeb gwleidyddol gwahanol eu hunain (a'n cwyno pan mae rhywun yn torri eu hoff dabŵs hwythau). Nid cywirdeb gwleidyddol y maent yn galw'u fersiynau eu hunain, wrth gwrs, ond nid oes gwahaniaeth ymarferol. Ystyr 'cywirdeb gwleidyddol', yn hynny o beth, yw 'pan mai'r ochr arall sydd wrthi'.

Mae Chait yn amlygu'r pwynt yn berffaith trwy fod yn euog o ragrith yn ei ysgrif. Cyfeiria at achos lle cafodd myfyriwr o leiafrif ethnig ei ddiswyddo o bapur newydd prifysgol am ddychanu 'culture of taking offense that pervades the campus'. I Chait, mae hyn yn bygwth rhyddid mynegiant. Beth bynnag eich barn am hynny, y ffaith yw bod Chait ei hun, yn 2009, wedi galw am ddiswyddo newyddiadurwr am ddweud rhywbeth nad oedd yn ei hoffi. Digon pitw oedd y rheswm, hefyd. Ond mae hynny'n wahanol, am wn i, am resymau dirgel.

Fe welwch ragrith yn aml iawn pan mae pobl yn cwyno am gywirdeb gwleidyddol, felly. Ond rhown y safonau dwbl i'r naill ochr am eiliad. A yw galw am ddiswyddo newyddiadurwr am fynegi safbwynt 'annerbyniol' yn niweidio rhyddid mynegiant? Yr ateb plaenaf yw 'na'. Wedi'r cyfan, mae'r weithred o alw am y diswyddiad yn enghraifft o fynegiant barn ynddo'i hun (cyn belled nas defnyddir trais, wrth gwrs). Nid oes raid i'r papur dalu sylw. Os oes boicot o'r papur, mynegiant o farn yw hynny hefyd. O safbwynt y papur, nid oes dyletswydd arnynt i ddarparu platfform. Ystyr rhyddid mynegiant yw'r hawl i ddweud eich dweud heb boeni am gael eich niweidio neu eich harestio; nid yw'n golygu bod cyfrifoldeb ar bobl eraill i roi llwyfan i chi, nac i wrando arnoch (mae troliaid ar y we yn enwog am eu hanallu i amgyffred y pwynt syml yma). Celwydd llwyr yw'r awgrym bod tactegau fel hyn yn unigryw i'r chwith.

Cwestiwn arall yw doethineb y dacteg yn gyffredinol. Yn gyffredinol, fy marn yw mai'r ateb gorau i farn hyll neu dwp yw defnyddio ein rhyddid mynegiant ein hunain drachefn er mwyn condemnio. Byddai galw am ddiswyddo pob newyddiadurwr sy'n anghytuno â ni'n arwain at fyd lle mae pawb yn byw mewn siambr eco, lle nad yw unrhyw un yn dod ar draws barn wahanol i'r hyn y maent eisoes yn ei harddel. Mae gwerth i amrywiaeth barn. Ond nid mater o ryddid mynegiant yw hyn o gwbl.

Mae'r un peth yn wir yn achos atal gwahoddiadau i draddodi darlithiau, fel (fel y dywed Chait) sydd wedi digwydd yn ddiweddar i Bill Maher, Christine Lagarde, Ayaan Hirsi Ali a Condoleezza Rice, yn dilyn protestiadau gan fyfyrwyr. Fel rheol, unwaith mae siaradwr wedi derbyn gwahoddiad i ddod i siarad, fy nheimlad personol yw ei bod yn anghwrtais a dryslyd i dynnu'r gwahoddiad yn ôl (hyd yn oed yn achos Rice, sy'n derbyn symiau anferthol o arian am wneud y pethau yma, er ei bod nesaf peth at fod yn droseddwraig rhyfel). Ond rwy'n credu bod cwestiynu doethineb y gwahoddiad yn y lle cyntaf yn berffaith resymol. Beth bynnag, fel yn achos y paragraff blaenorol, nid mater o ryddid mynegiant mo hyn y naill ffordd na'r llall.

Nid yw'r cyhuddiad o gywirdeb gwleidyddol yn arbennig o ystyrlon, felly. Gorchest y dde wleidyddol yn y 90au cynnar oedd bathu'r ymadrodd, ei gysylltu'n benodol a daliadau llawer ar y chwith, a'i bortreadu fel cysyniad newydd eithriadol o niweidiol. Bu'r celwydd hwnnw'n lwyddiant mawr. Ffordd ddiog ydyw, yn y bôn, o golbio pobl sy'n anghytuno â chi. Mae pawb yn wleidyddol gywir. Ac os yw'n wir am bawb, nid oes pwrpas defnyddiol i'r label.

Rhof y gair olaf i Stewart Lee: