22/08/2014

"Diolch i Dduw"

Mae'n newyddion gwych a chalonogol bod Dr Kent Brantly bellach wedi gwella ar ôl cael ei heintio â feirws ebola yn Liberia. Roedd yn ddoctor gyda grŵp cristnogol o'r enw Samaritan's Purse, ac er ei bod yn biti eu bod yn mynnu cenhadu a lledaenu'r efengyl wrth wneud, mae pobl fel Dr Brantly'n haeddu canmoliaeth a pharch am roi help gwirioneddol i ddioddefwyr a chleifion mewn amgylchiadau anodd a pheryglus. Defnyddiwyd cyffur newydd arbrofol wrth ei drin, ac er bod rhai cleifion eraill wedi marw er iddynt dderbyn yr un triniaeth, mae'n bosibl bod yma ddatblygiad addawol.

Rwy'n siwr bod ei galon yn y lle iawn, ond roedd ei ddatganiad yn anghynnes ac od mewn sawl ffordd. Gallwch wylio neu ddarllen ei eiriau trwy glicio ar y ddolen uchod, ond dyma grynodeb: "Above all, I am forever thankful to God for sparing my life".

Mae geiriau fel hyn yn gyfarwydd iawn, wrth gwrs, i'r graddau ein bod efallai wedi hen roi'r gorau i ystyried eu goblygiadau petaent yn wir. Rwy'n credu ei bod yn bwysig gwneud hynny, fodd bynnag. Mewn gwirionedd, mae datganiadau o'r math yma, sydd i fod i gyfleu gwyleidd-dra, yn adlewyrchu'r gwrthwyneb llwyr. Y bwriad, mae'n siwr, yw cyferbynnu di-nodedd y siaradwr â mawredd y creawdwr. Ond yr hyn yr wyf i'n ei weld yw dyn yn honni bod duw hollalluog, pennaeth y bydysawd, wedi dewis ei achub ef, yn benodol, ond wedi bod yn hapus i adael i gannoedd o Affricaniaid farw o'r clefyd (dyna dinc o hiliaeth anffodus hefyd). Efallai mai mynegi gostyngeiddrwydd yw'r amcan, ond y gwir yw ei bod yn anodd dychmygu haeriad mwy egotistaidd.

Mae diolch i dduw fel hyn yn hurt pan mae athletwyr yn ei wneud; pan mae pêl-droediwr yn diolch i Dduw ar ôl sgorio gôl fuddugol, yr awgrym annatod yw bod y creawdwr yn ffafrio ei dîm ef ar draul y llall (hyd yn oed os oes Cristion yr un mor daer ar yr ochr arall yn gweddïo am fuddugoliaeth debyg ar yr un pryd). Mae Brantly'n bod yr un mor hurt yn union. Os rywbeth, mae ei achos ef yn waeth. Chwerthinllyd yw'r awgrym bod creawdwr y bydysawd yn poeni'r naill ffordd neu'r llall am gêm bitw o gicio pêl, ond mae dweud ei fod wedi dewis person penodol i fyw (ac felly eraill i farw) yn sarhad hyll ar ben hynny.

Hyd yn oed wedyn, beth sydd ganddo i ddiolch amdano? Derbrynwn er lles dadl bod cristnogaeth yn gywir. A yw'r dyn wedi anghofio'n llwyr mai Duw felly roddodd ebola iddo yn y lle cyntaf? Pam diolch am orfod dioddef clefyd cas a dod yn agos at farw? Mae fel diolch o galon i rywun am dorri eich coesau a'ch breichiau, a bygwth eich gwddf gyda chyllell, ond am beidio cymryd yr un cam olaf yna a'ch lladd. Mae rhywbeth brawychus o lwfr am y fath agwedd tuag at dduw sydd, yn ôl y ffordd yma o feddwl, yn anghenfil seicotig. Diolch? Buaswn i'n lloerig ag ef am feiddio fy ngwneud yn sâl o gwbl. Rwy'n ddiolchgar nad oes tystiolaeth bod y fath fwystfil yn bod.

Yn olaf, mae diolch i'w dduw yn arddangos anniolchgarwch tuag at y bobl sydd wir yn haeddu'r clod. Do, fe ddiolchodd i'r doctoriaid wrth fynd heibio, ond mae'n neilltuo'r diolch mwyaf - 'above all' cofier - i 'gyfaill' dychmygol. Mewn gwirionedd, y staff meddygol sy'n haeddu'r diolch i gyd.

Dyma enghraifft glir o'r ffordd y mae crefydd yn gwyrdroi meddyliau pobl berffaith ddeallus. Petai person cyffredin yn ymddwyn yn y ffordd y mae Brantly'n credu y mae Duw'n mynd o gwmpas ei bethau, byddai pawb yn ffieiddio tuag ato neu hi. Am ryw reswm, mae Duw'n ennyn edmygedd a mawl. Efallai mai parchedig ofn pur sydd ar waith, fel trigolion rhyw fath o Ogledd Corea ddwyfol sy'n gorfod gwneud sioe o eilunaddoli'u gormeswr er mwyn gwarchod eu hunain. Ond mae pobl fel Brantly'n swnio'n hollol ddiffuant. Mae hynny'n ddirgelwch anferthol i mi.

05/08/2014

Camddeall hiliaeth

Beth yw 'hiliaeth'? Yn benodol, beth sy'n gwneud sylw arbennig yn un hiliol? Rhywbeth fel hyn fyddai'r diffiniad, mae'n siwr: 'sylw neu ymadrodd sy'n atgyfnerthu'r syniad bod grŵp(iau) ethnig yn israddol neu'n haeddu gwawd'.

Ym mha ffordd, felly, oedd yr hyn a ddywedodd y cynghorydd Myfanwy Alexander yn hiliol? Mae wedi gorfod gadael cabinet Cyngor Powys oherwydd y sylwadau hyn:
Councillor Alexander told the meeting she and a constituent called Meirion had both been told while trying to access health services in England that their names are just “a meaningless jumble of letters”.
She went on to ask fellow councillors what would have happened if her constituent’s name had been “Ranjit” and he had been told the same thing. She said it would have been all over the papers.
She added: “We are treated like niggers over the border. Our language and culture is trampled on and it’s a very sensitive issue. It’s not our fault that we don’t have a district general hospital to go to.”
Councillor Alexander said on another occasion she had asked in hospital if a Welsh speaking nurse could say good morning to her father and she was told “that’s fine as long as you don’t mind your father being considered to be racist”.
Y broblem fan hyn yw bod llawer iawn o bobl, o hyd, yn cael trafferth deall beth yn union yw hiliaeth, hyd yn oed wrth iddynt ei wrthwynebu mor chwyrn. Maent yn clywed gair fel nigger ac mae'r larwm yn eu pennau'n bloeddio'n syth bin. Maent yn euog o'r un camresymu'n union â'r ffyliaid hiliol hynny sy'n cwyno ei bod yn annheg eu beirniadu am ddefnyddio'r gair hwnnw gan fod rhai pobl croenddu yn ei ddefnyddio ymysg ei gilydd. Hynny yw, mae cyd-destun yn allweddol.

Mae'n berffaith amlwg i unrhyw un sy'n gallu darllen nad ategu ystrydebau diog oedd y cynghorydd, eithr eu herio. Nid hi sy'n ystyried pobl croenddu yn niggers. Ei phwynt oedd bod yr awdurdodau tros y ffin yn trin Cymry Cymraeg yn eilradd a chyda dirmyg, fel y gwnaed - ac y gwneir - yn achos pobl croenddu. Mae'n condemnio'r weithred o ystyried rhywun yn nigger. Prysuraf i bwysleisio (er y dylai fod yn amlwg) nad yw hynny'n golygu o gwbl bod profiad siaradwyr Cymraeg cyn waethed â'r hyn a ddioddefwyd ac a ddioddefir gan bobl sydd wedi cael eu galw'n niggers dros y blynyddoedd. Wrth gwrs mae'r ail beth yn waeth o lawer. Ond mater (mawr, bid siwr) o raddfa yn unig yw'r gwahaniaeth. Yr un yw'r egwyddor. Rhagfarn yw rhagfarn, a dyna'n union a geir gan y staff iechyd y mae'n eu disgrifio.

Mae modd dadlau, efallai, bod ffyrdd gwell a llai trwsgl o fynegi'r pryderon. Efallai nad yw'n ddoeth crybwyll profiadau siaradwyr Cymraeg yn yr un frawddeg â hiliaeth yn erbyn pobl croenddu oherwydd erchylltra eithriadol hanesyddol y broblem honno (a'r emosiynau unigryw o chwyrn a gorddir wrth ei grybwyll). Y ddadl gryfaf efallai yw y byddai'n well i grŵp sydd heb orfod dioddef y gair beidio ceisio'i feddianu er mwyn gwneud pwynt, gan mai nid ein lle ni yw gwneud. Ond mae'n anffodus bod ymdrech i godi gofidion dilys wedi'i cholli mewn storm ffug. Wedi'r cyfan, fe wnaeth y Trwynau Coch yr un pwynt yn union â hi, dros 30 blynedd yn ôl:



Gorfod siarad mewn ail iaith
Er mwyn cael rhyw fath o adwaith
Cadw'r tymer dan reolaeth
Mae'n dod yn haws 'rôl yr ail waith
Ond yn sydyn rwy'n sylweddoli
Bod yna bosibiliadau eang
Anghofio'm gwlad ac anghofio'm iaith
Crafu tîn a dyna dechrau'r daith
Crafu tîn a dyna dechrau'r daith.

Ta beth eich barn, ta beth eich plaid
Cofiwch am y niggers Cymraeg
Ni ar ein gorau o dan eich traed
Felly siglwch bawb gyda nigger Cymraeg.

Hir yw bob aros, os aros sydd raid
Peidiwch llefain ar gefn niggers Cymraeg.

Rwy' 'di dysgu'r ail iaith
A bron anghofio fy mamiaith
Ceisio ymddwyn fel y Sais
Ond mae nhw'n fy nabod ar unwaith
Dim ond nawr rwy'n sylweddoli
Fy mod i wedi fy israddoli
Rwy'n ddieithryn nawr mewn gwlad ddiarffordd
Amddifad coll yn y Gymru bell.
A yw'r gân yma dal i gael ei chwarae? Tybed sut fyddai'r ymateb camddeallus petai'r person anghywir yn digwydd baglu ar ei thraws?

04/08/2014

Esblygiad a ffydd

Via Morfa Dulas, gwelais yr erthygl yma gan rywun o'r enw Rodney J Scott o'r sefydliad BioLogos. Byrdwn yr ysgrif yw nad oes angen dewis rhwng arddel ffydd Gristnogol a derbyn y ffaith bod bywyd ar y ddaear wedi esblygu dros gyfnod o sawl biliwn o flynddoedd. Hynny yw, mae modd credu yn y ddau beth ac nid ydynt yn gwrthdaro. Nid yw hynny'n syndod, gan mai hyrwyddo negeseuon fel hyn yw holl amcan BioLogos, a sefydlwyd gan Francis Collins. Mae Collins yn fiolegydd uchel iawn ei barch, a'n haeddiannol felly. Ef oedd cydlynydd Prosiect y Genom Dynol, ac mae wedi gwneud llawer o waith arwyddocaol. Mae hefyd yn Gristion efengylol sy'n credu'n daer bod ei ffydd yn gydnaws â gwyddoniaeth.

Mae BioLogos yn ddidwyll yn hyn o beth, ond mae'r safiad hwnnw'n gam strategol call hefyd. Yn amlwg, byddai gorfodi pobl i ddewis yn golygu y byddai rhai, sy'n derbyn yr hyn sydd gan wyddoniaeth i'w ddweud am bynciau fel amrywiaeth bywyd ar y ddaear, yn rhoi'r gorau i'w ffydd. Gwell yw eu darbwyllo bod modd ei chael hi'r ddwy ffordd. Mae'r un peth yn wir y ffordd arall: mae llawer o fiolegwyr esblygiadol, hyd yn oed os nad ydynt yn grefyddol eu hunain, yn dweud nad oes gwrthdaro rhwng syniadau Darwin a chrefydd. Dyna oedd safbwynt y diweddar Stephen Jay Gould, er enghraifft. Petaem yn edrych ar yr ymdrech i ddarbwyllo mwy o bobl i dderbyn theori esblygiad o bersbectif strategol pur, mae'n amlwg mai dyma fyddai'r ffordd gallaf o fynd o'i chwmpas hi.

Ond, er ei bod yn berffaith bosibl bod mynnu hyn yn debygol o wthio pobl i ffwrdd yn hytrach na'u denu, nid wyf yn credu bod modd credu mewn duw a derbyn a deall esblygiad ar yr un pryd. Mae angen dewis. Wrth gwrs mae llawer o bobl yn derbyn y ddau beth, felly oes mae 'modd' gwneud mewn ffordd ddibwys o amlwg. Ond yn fy marn i, mae credu bod Duw wedi'n creu yn fwriadol trwy gyfrwng esblygiad - hynny yw, ei fod wedi llywio'r broses o'r dechrau'n deg, gan ei harwain yn anochel er mwyn ein cynhyrchu ni yn y pen draw - yn methu'r pwynt yn llwyr. Gwers fawr theori esblygiad yw bod y broses yn ddall, ac nad yw'r canlyniadau'n anochel. Petai modd chwarae'r tâp yn ôl ac ail-adrodd datblygiad bywyd o'r gell gyntaf hyd heddiw, byddai'r hyn a welwn yn hollol hollol wahanol. Yn sicr, nid oes rheswm yn y byd i dybio y byddai unrhyw beth tebyg i ni'n ail-ymddangos.

Nid pwynt distadl mo hyn. Os ydych yn credu bod esblygiad yn fodd o gyrraedd pwynt penodol sydd wedi'i benderfynu'n barod, nid wyf yn derbyn eich bod yn deall y theori wedi'r cyfan. Nid yw esblygiad yn gwneud synnwyr oni bai bod duwiau fel yr un Cristnogoly yn absennol.

31/07/2014

Israel a Phalesteina

Am ba bynnag reswm, mae'r gwrthdaro beunyddiol rhwng Israel a therfysgwyr Palesteinaidd yn ennyn llawer iawn mwy o sylw, a theimladau llawer iawn iawn cryfach, nag ymladdfeydd eraill a geir yn y byd. Mae mwy o ladd yn digwydd ar hyn o bryd yn Syria, Irác, neu Weriniaeth Canolbarth Affrica, er enghraifft, ond Llain Gaza yw'r pwnc llosg. Efallai mai fi sydd ychydig yn od, ond mae'n rhaid i mi gyfaddef nad yw fy marn am y sefyllfa hanner mor gryf â theimladau cymaint o'm cyfoedion; un enghraifft arall o wrthdaro o blith nifer yn y byd ydyw i mi. Eto i gyd, mae gen i farn amdano, a dyma hi.

Un elfen rwystredig yw greddf cymaint o bobl i fynnu dewis ochr. Mae rhai'n daer o blaid un garfan neu'r llall, ac mae mwy eto'n clirio'u llwnc trwy feirniadu un ochr yn frysiog cyn canolbwyntio ar gondemnio'r ochr arall 99% o'r amser. Fy safbwynt diflas i, fel mae'n siwr eich bod bellach wedi'i synhwyro, yw bod y ddwy ochr ar fai'n ddifrifol.

Fel rhywun sydd ar y 'chwith' yn wleidyddol, rwy'n cydymdeimlo ag awydd y traddodiad hwnnw i gefnogi'r underdog. Mae gan y chwith hanes (ar y cyfan) o gefnogi carfannau llai grymus yn erbyn rhai mwy pwerus, ac mae'n amlwg mai'r Palesteiniaid yw'r garfan honno fan hyn. Mewn achosion o'r fath, nid oes trywydd cyfansoddiadol a chonfensiynol ar gael, gan fod yr holl system yn ei chyfanrwydd yn eu cau allan. Felly, fe'u gorfodent i fabwysiadu dulliau mwy anarferol. Weithiau mae hyn yn golygu terfysgaeth. Gweler yr ANC yn Ne Affrica yn ystod apartheid, neu'r PKK yn y rhanbarth Dwrcaidd yng Nghwrdistan. Nid cyfiawnhau terfysg mo hyn o gwbl, eithr nodi bod modd rhyw hanner-ddeall y defnydd o drais, yn aml, o safbwynt strategol a gwleidyddol. Y gwir anffodus yw bod terfysgaeth yn gallu gweithio. Prin iawn oedd y sylw a roddwyd yn y gorllewin i sefyllfa Palesteiniaid cyn München 1972, er enghraifft.

Ond (ac mae'n 'ond' fawr), mae dulliau Hamas mor hurt mae'n deg gofyn a oes ganddynt strategaeth hir-dymor o gwbl. Yn syml iawn, rwy'n grediniol mai prif amcan Hamas wrth danio rocedau tuag at Israel (gweithred filwrol ofer, gan eu bod bron i gyd yn cael eu dinistrio gan yr Iron Dome bondigrybwyll), a gwneud hynny o safleoedd dwys eu poblogaeth, yw pryfocio Israel i ymateb a lladd Palesteiniaid di-niwed drachefn. Unig arf gwirioneddol Hamas yn y gwrthdaro yma yw lluniau o blant Palesteinaidd meirwon. Mae'r rhain yn bropaganda amhrisiadwy iddynt, ac o gofio'r modd y mae Hamas yn annog Palesteiniaid i aros yn eu tai pan mae taflegrau Israelaidd ar y ffordd, nid oes angen bod yn sinig llwyr i dybio bod annog mwy o farwolaethau yn dacteg fwriadol. Yn hyn o beth, mae Hamas o leiaf yr un mor elyniaethus a dirmygus tuag at y Palesteiniad cyffredin ag y mae Israel ei hun. Serch hynny, erys cefnogaeth Hamas o fewn Gaza'n bur gadarn.

Cofier mai nod cyfansoddiadol Hamas o hyd yw diddymu a dileu Israel yn gyfan gwbl ac i ladd "yr Iddewon". Felly hyd yn oed petai Israel yn cyfaddawdu'n sylweddol, mae'n annhebygol y byddai hynny'n meddalu awydd Hamas i ymosod arnynt. Heb sôn am fod yn hyll a barbaraidd, mae Hamas yn gwybod yn iawn bod yr amcan yn hollol anymarferol. Fel mae'n digwydd, nid wyf yn credu bod problem gyda dweud, ar un llaw, bod y modd y sefydlwyd Israel yn y lle cyntaf yn gamgymeriad dybryd, ac ar y llaw arall bod angen gwarchod ei hawl i fodoli heddiw. Yn anffodus, roedd gwledydd imperialaidd y gorffennol yn credu bod tynnu llinellau ar fap, heb fawr o ystyriaeth i'r bobl sydd eisoes yn byw yno, yn syniad doeth. Mae effeithiau andwyol hynny i'w gweld mewn mannau eraill hefyd, megis Irác a'r Congo. Ond yn amlwg yn achos Israel, saith degawd yn ddiweddarach, nid yw dad-wneud hynny'n opsiwn ymarferol na moesol.

Un broblem enfawr yn achos Israel yw'r arfer hollol lloerig o anfaddeuol o ddwyn tir Palesteinaidd. Mae Israel, yn arwynebol, yn wladwriaeth ddemocrataidd seciwlar 'orllewinol' ei naws, ac maent yn cymharu'n ffafriol â Hamas yn hynny o beth (sydd, wedi'r cyfan, yn grŵp adweithiol crefyddol sydd â safbwyntiau hyll iawn ar faterion cymdeithasol a chyfansoddiadol). Ond mae ymddygiad Israel yn y tiriogaethau a gipiwyd dros y blynyddoedd diwethaf yn wirioneddol gywilyddus. Yn aml, fe gyffelybir y sefyllfa yn y tiroedd a wladychwyd gydag apartheid yn Ne Affrica gynt. Ond fel y dywed Noam Chomsky, nid yw hynny'n hollol gywir. Nid oherwydd bod y gymhariaeth yn eithafol, ond oherwydd bod ymddygiad Israel hyd yn oed yn waeth na hynny

Y broblem anferth arall, wrth gwrs, yw'r gwarchae yn erbyn Gaza. Pan dynnodd Israel allan o Gaza yn 2005, mae modd dadlau i'r Palesteiniaid golli cyfle i adeiladu gwladwriaeth gall. Mae Jeffrey Goldberg yn eu cymharu'n anffafriol â Chwrdistan yn hyn o beth, gan ddadlau na sefydlwyd y gwarchae nes iddi ddod i'r amlwg mai casglu a pharatoi arfau oedd blaenoriaeth llywodraeth newydd Hamas yn hytrach na gwella isadeiledd ac economi Gaza. Mae eraill yn anghytuno. Beth bynnag yw'r gwir am hynny, erys y ffaith ei bod yn amhosibl i drigolion Gaza gyflawni fawr ddim o werth wrth iddynt barhau i gael eu mygu a'u llesteirio mewn modd mor affwysol.

Rwyf wedi beirniadu Hamas am herio Israel i ladd trigolion di-niwed Gaza. Wrth gwrs, byddai'n wirion bost peidio condemnio Israel ei hun yn chwyrnach fyth drachefn am lyncu'r abwyd a gwneud union hynny i'r fath raddau. Mae'r we'n llawn lluniau o'r hyn y mae taflegrau Israel yn ei gyflawni (rhybudd: lluniau o gyrff gwaedlyd), ac os nad yw bomio ysgol y CU yn drosedd ryfel, yna nid oes y fath beth yn bod â throseddau rhyfel. Mae strategaeth Israel yr un mor ddi-synnwyr fan hyn, yn enwedig gan eu bod bellach (fe ymddengys i mi, o leiaf) yn prysur golli'r frwydr PR rhyngwladol hyd yn oed wrth iddynt ennill y rhyfel filwrol ei hun (nid bod yr elfen filwrol yn arbennig o anodd iddynt, o gofio'r anghymesuredd grym).

Wrth gwrs, yr hyn sy'n gwneud datrys y gwrthdaro mor anodd yw rôl crefydd yn yr holl beth. Byddai'n hurt honni na fyddai rhyfeloedd yn digwydd pe gwaredid crefydd o'r byd. Ond nid oes dwywaith bod ffydd bod creawdwr y bydysawd yn eu cefnogi yn peri i'r ddwy ochr ymstyfnigo cymaint â hynny'n ffyrnicach. Mae gwladychwyr Iddewig Seionaidd yn mynnu bod ganddynt fandad duwiol i gipio'r tir. Gan fod iddewiaeth ffwndamentalaidd yn ffenomen gymharol brin, mae'n hawdd anghofio pa mor wirioneddol eithafol yw cymaint o'r setlwyr, sy'n credu mewn difrif ei bod yn ddyletswydd arnynt i orfodi mwslemiaid i adael yr ardal. Ar yr un pryd, mae llawer o'u cefnogaeth yn America yn dod o du ffwndamentalwyr Cristnogol sy'n credu bod dychweliad yr Iddewon i Israel yn ran o gynllun Duw a'n fodd o brysuro diwedd y byd (rhywbeth y maent yn deisyfu ei weld, oherwydd byddent yn cael esgyn i'r nefoedd, gan adael pawb arall ar ôl, gan gynnwys, yn eironig, yr Iddewon truain). Ac wedyn ar y llaw arall, wrth gwrs, dyna eithafiaeth afresymol ac ystyfnig Hamas, a drafodwyd eisoes.

Efallai eich bod wedi gweld y mapiau hyn eisoes:

Nid yw gorfodi Palesteiniaid i fyw mewn getos crebachlyd yn gynaliadwy. Mae'n amhosibl dychmygu heddwch heb i'r coloneiddio haerllug yma ddarfod ar unwaith ac i ffiniau 1967 gael eu hail-sefydlu. Mae'n hanfodol dymchwel y wal yn y Lan Orllewinol hefyd. Ar yr un pryd, mae rhaid i Hamas roi'r gorau i danio rocedau i gyfeiriad cyffredinol Israel ac mae'n rhaid iddynt dderbyn bod gan Israel hawl i fodoli. Nid yw'r rhain yn awgrymiadau ysgytwol iawn, ond nid oes ffordd arall. Mae'n edrych yn anobeithiol, ond eto i gyd mae hanes yn llawn sawl sefyllfa ymddangosiadol annatrysadwy sydd, yn y pen draw, wedi gwella i raddau. Byddai cytundeb Gwener y Groglith yng Ngogledd Iwerddon wedi ymddangos yn freuddwyd gwrach ychydig flynyddoedd yng nghynt, ond fe ddaeth yn y diwedd ac rydym bellach yn cael gweld Martin McGuinness o bawb yn cyfarch Elizabeth Windsor. Y gwir yw y bydd yr un peth yn digwydd yn Israel a Phalesteina'n hwyr neu'n hwyrach. Bydd yr ymladd presennol yn dod i ben ar ryw bwynt, ac er ei bod yn debygol y bydd yr un peth yn digwydd eto ymhen ychydig, ac efallai eto wedyn, mae'n rhaid credu y daw'r dydd pan fydd y ddwy ochr yn callio.

17/07/2014

Un ateb olaf

Mae'n ofer ceisio dal pen rheswm ag Alwyn, felly rwyf wedi rhoi'r gorau i drafferthu ers talwm. Eto i gyd, rwyf newydd sylwi iddo adael sylw dwl arall ar y blog yn ddiweddar ac rwyf am lyncu'r abwyd un tro bach olaf. Once more unto the breach, dear friends, once more. Gydag ochenaid ddofn, dyma ddyfynnu'r sylw:
Mae 'na gwirionedd yn yr hen ddweud "y rhai sy'n curo sy'n caru". I gasáu rhywbeth mae'n rhaid buddsoddi rhywfaint o emosiwn a theimlad iddi, yn yr un modd a mae'n rhaid buddsoddi mewn cariad.

Tybiwn bod 90% o "anghredinwyr" jyst dim yn credu a dyna fo; nid oes gyda nhw barn am grefydd gan bod crefydd yn dibwys iddynt; dydy o ddim yn effeithio ar eu bywydau, dydy o ddim yn bwysig, prin ei fod yn croesi eu meddyliau. Mae nhw'n mynd i gapel neu eglwys i ddathlu bedydd, priodas neu i goffa er mwyn parch i'r teulu heb malio dim am y geiriau na'r defod.

Yr wyt ti, ar y llaw arall, wedi postio tua 5 post y mis am 4 mlynedd yn gwrthwynebu crefydd, yr wyt ti'n buddsoddi emosiwn i fewn i dy anffyddiaeth, difyr byddid gwybod be sy'n gyfrifol am y fath buddsoddiad!

Rwy'n gwybod bydd y sylw yma'n cael ei ddileu, fel mae sylwadau pawb sy'n anghytuno a thi wedi eu dileu. Peth difyr ynddo'i hyn. Pam dy fod mor ansicr o dy ymrwymiad emosiynol i anffyddiaeth, dy fod yn methu goddef gwrthwynebiad iddi?
Diffyg hunan-ymwybyddiaeth llwyr, siwr o fod, sydd i gyfrif am y modd y mae Alwyn yn cyfystyru fy niffyg amynedd ag o'n benodol gydag "anoddefgarwch" yn erbyn pawb sy'n anghytuno â mi'n gyffredinol. Nid yw Alwyn yn cynrychioli pawb sy'n anghydweld â'r blog hwn, diolch byth. Rwy'n hapus i drafod ac anghytuno ag unrhyw un sy'n meddu ar y gallu i ddarllen a deall, ac rwyf wedi gwneud hynny. Nid yw Alwyn ymhlith y fath bobl, dyna i gyd.

Nid oes angen i mi gyfiawnhau fy mlogio iddo nac i neb arall, ac rwyf wedi amlinellu fy nghymhelliad o'r blaen, ond waeth i mi egluro eto. Yn gyntaf, diddordeb pur. Yn syml iawn, rwy'n ymddiddori yn y dadleuon athronyddol, gwyddonol a hanesyddol ynghylch absenoldeb duw. Ond hobi deallusol pur fyddai hynny pe na bai crefydd yn mynnu sathru ar draed pawb arall. Mae'n bur debyg na fuaswn i'n blogio am y stwff yma oni bai am y ffordd y mae crefydd yn ymyrryd â'n hawliau. Lle mae dadlau ynghylch unrhyw fater cymdeithasol, gallwch fentro bod crefydd yn flaenllaw iawn ar yr ochr anghywir. Mae'r rhestr yn faith: yr hawl i farw, rheolaeth menywod dros eu cyfarpar atgenhedlu eu hunain, hawliau pobl hoyw, yr hawl i ymarfer rhyddid mynegiant trwy ddychan ac yn y blaen ac yn y blaen hyd syrffed. Nid yw'r rhan fwyaf o'r rhain yn effeithio arnaf yn uniongyrchol; nid wyf yn fenyw na'n hoyw nac, ar hyn o bryd o leiaf, yn dioddef o afiechyd annioddefol. Ond rwy'n dadlau'n chwyrn o'u plaid oherwydd rwy'n gyndyn mai dyna'r peth moesol i'w wneud. Rwy'n arddel safbwyntiau cymdeithasol rhyddfrydol cryfion, ac ym mron pob achos, crefydd yw'r gelyn pennaf. Er mwyn hyrwyddo safbwyntiau cymdeithasol moesol, mae rhaid trechu'r hyn sy'n sefyll yn eu ffordd, a'r ffordd orau o wneud hynny yw trwy herio crefydd yn ei chyfanrwydd.

Nid gwahoddiad i drafod ymhellach mo hyn gyda llaw, Alwyn. Does dim byd mwy i'w ddweud. Hwyl.

06/07/2014

Onid ydyn nhw'n gweld y tebygrwydd?

Y peth dwl am ragfarn Cristnogion ceidwadol yn erbyn mwslemiaid, gyda'r holl godi ofn paranoid am eithafwyr â'u bryd ar orfodi cyfraith Sharia arnom i gyd, yw eu bod mor debyg i'r union eithafwyr hynny mewn sawl ffordd. Mae'r naill garfan a'r llall yn lled-gytuno ar nifer fawr o faterion cymdeithasol. Mater o raddfa'n unig yw'r gwahaniaeth: er enghraifft, mae eithafwyr mwslemaidd eisiau lladd hoywon, ond mae Cristnogion adweithiol yn hapus i'w carcharu (neu i wadu hawliau sylfaenol iddynt). Mae rhywun yn cael yr argraff y buasai rhai Cristnogion Americanaidd yn hoffi mynd ymhellach petai hynny'n wleidyddol bosibl iddynt.

Mae'r lluniau isod yn ddigon dadlennol:

Mae un o'r rhain yn deisyfu uno'u crefydd a'u llywodraeth er mwyn sefydlu theocrataeth ormesol â'r bwriad o orfodi rheolau barbaraidd canol-oesol ar eraill, a'n hapus i chwifio arfau fel modd o fygwth unrhyw un sy'n anghytuno. Mae'r llall yn fwslem.

02/07/2014

Cymhlethdod erledigaeth rhai Cristnogion

Rwyf wedi ysgrifennu droeon am ddymuniad cymaint o Gristnogion i bortreadu eu hunain fel merthyrod dewr sy'n wynebu erledigaeth ofnadwy. Dyma adroddiad defnyddiol, o gyd-destun Americanaidd, yn digrifio sut maent yn mynd ati i geisio troi'r gwirionedd ar ei ben. Yn y byd go iawn, wrth gwrs, erys Cristnogaeth mewn safle tra breintiedig.

Gan nad yw Cristnogion yn y gorllewin yn dioddef unrhyw fath o anffafriaeth na rhagfarn, rhaid felly iddynt ddyfeisio straeon a rhaffu celwyddau mewn ymdrech i ddangos bod eu crefydd rywsut o dan warchae. Mae'r dacteg ddigalon yma'n gyfarwydd iawn iawn erbyn hyn.

30/06/2014

Dan Yr Wyneb

Yn gynharach heno bûm yn cyfrannu'n fyw i raglen Dan Yr Wyneb gyda Dylan Iorwerth ar Radio Cymru, yn trafod eithafiaeth fwslemaidd mewn ysgolion a ffydd yn y system addysg. Gallwch wrando ar y rhaglen fan hyn (yr eitem gyntaf).

Roeddwn wedi disgwyl i'r rhaglen ganolbwyntio'n fwy penodol ar y ffrae ddiweddar am islam yn ysgolion Birmingham, ond ysgolion ffydd a defodau crefyddol yn y system addysg yn gyffredinol a gafodd y rhan fwyaf o'r sylw.

O wrando eto, aeth pethau ychydig yn well nag yr oeddwn yn teimlo'n syth ar ôl gadael y stiwdio. Mewn sefyllfa o'r fath, mae'n anochel am wn i eich bod yn anghofio gwneud ambell bwynt amlwg a chicio'ch hunain wedyn. Dyma, felly, ambell sylw er mwyn ymhelaethu ac egluro.

Agorais trwy ddweud bod dau begwn afresymol i'r ymateb pan mae eithafiaeth fwslemaidd yn y newyddion. Dywedais mai un oedd yr hilgwn paranoid, sy'n manteisio ar straeon o'r fath er mwyn atgyfnerthu ystrydebau anghynnes am fwslemiaid, ac hefyd gan bobl sy'n tueddu i neidio, wrth glywed am "eithafiaeth fwslemaidd", bod hynny o reidrwydd yn golygu terfysgaeth a jihad. Aeth y sgwrs yn ei blaen cyn i mi allu ychwanegu mai'r pegwn arall oedd y rheiny sy'n gwadu bod problem o gwbl, ac sy'n mynnu bod pob beirniadaeth o islam neu o gymuned fwslemaidd yn enghraifft o islamoffobia rhemp. Mae'r gwir yn y canol. Mae agweddau adweithiol yn broblem o fewn rhannau o'r gymuned fwslemaidd, ac mae'n bwysig eu herio yn yr achos hwnnw'n union fel rydym yn eu herio ym mhob man arall.

Rwy'n dal i grafu pen ynghylch f'ymateb i'r cwestiwn cyntaf ynghylch ysgolion ffydd. Efallai mai bod yn or-ddiplomataidd oeddwn i trwy ddweud nad oeddwn i'n sicr y buaswn o reidrwydd yn eu gwahardd (er i mi egluro fy ngwrthwynebiad). Ond, wel, buaswn. Nid oes modd eu cyfiawnhau o gwbl, ac rwy'n difaru peidio bod yn gadarnach.

Efallai mai fy narnau gwanaf oedd yr ymatebion i'r cwestiynau ynghylch dramâu Nadolig. Roeddwn braidd yn simsan fan hyn am ryw reswm, er fy mod yn ddigon siwr o'm barn. Fel rwyf wedi'i ddweud o'r blaen, nid wyf yn hoff o'r ddefod hon. A dweud y gwir, rwy'n amheus o werth gorfodi plant pedair oed i berfformio ar lwyfan o gwbl. Mae'n ymddangos i mi mai rhywbeth i'r rhieni yw'r arfer yma, fwy nag i'r plantos nerfus truain. Er, yn bersonol, buaswn yn diflasu'n llwyr hyd yn oed petai gen i ferch neu fab yn "serennu" fel Mair neu Joseff (neu fel seren o ran hynny).

Hyd yn oed wrth wrando drachefn, ac er i mi ofyn yn benodol yn ystod y drafodaeth, nid yw'r gwahaniaeth ymarferol rhwng ysgol eglwys ac ysgol ffydd yn arbennig o eglur i mi. Yn y pen draw, system addysg seciwlar yw'r unig ffordd ymarferol o sicrhau tecwch i bawb. Mae'n anfoesol i'r wladwriaeth orfodi unrhyw un i gymryd rhan mewn defodau Cristnogol. Mae'n waeth byth yn achos plant, gan eu bod yn rhy ifanc i fod wedi penderfynu ar safbwyntiau athronyddol fel hyn beth bynnag.

29/06/2014

Ynghylch gweld salwch meddwl ym mhobman

Cafwyd stori hyll iawn yn ystod yr wythnos, wrth i anffyddiwr o Nigeria gael ei osod mewn ward seiciatryddol, yn groes i'w ewyllys, gan fod ei deulu a doctor lleol yn teimlo bod peidio credu mewn duw yn arwydd amlwg o salwch meddwl.

Mae hyn yn amlwg yn farbaraidd a gwarthus. Ond dylid cymryd y cyfle i gofio bod honni, neu awgrymu, bod gan ein gelynion ideolegol ryw fath o salwch meddwl yn duedd gyffredin. Mae'r rhan fwyaf ohonom yn euog ohono ar adegau, gan gynnwys fy hun (mae chwiliad sydyn ar y blog hwn yn dangos ei fod yn gyforiog o eiriau fel "gwallgof", "lloerig" a "nyts" wrth i mi ddisgrifio safbwyntiau gwrthun).

Ceir llawer o hanesion tebyg i'r hyn rydym newydd ei glywed o Nigeria. Mae'n hen dric gan adweithwyr crefyddol. Ond dylem gyfaddef bod anffyddwyr yn gallu bod yn euog o neidio i gasgliadau tebyg (gyda'r gwahaniaeth arwyddocaol nad ydym yn gweithredu ar hynny trwy roi pobl dan glo, wrth gwrs). Wrth ystyried creadyddion, neu derfysgwyr crefyddol, neu bobl sy'n credu bod lladd hoywon gyda cherrig yn syniad call, mae'n demtasiwn i'w pardduo trwy awgrymu bod ganddynt rhyw nam meddyliol.

Camgymeriad yw hyn, am sawl rheswm. Yn un peth, mae'n ddiog. Er mor ddwl yw creadaeth fel syniad, y gwir yw bod llawer o'r bobl sy'n ei arddel, a'n enwedig y sawl sy'n weithgar yn ei hyrwyddo, yn ddigon addysgedig a'n berffaith iach eu meddyliau. Mae eu "cyhuddo" o beidio bod yn eu iawn pwyll yn fodd eithaf cysglyd o'u diystyru heb orfod eu herio'n iawn. Trwy ddilyn camresymeg fel hyn i'r eithaf, byddai angen i ni daflu pawb sy'n anghytuno â ni i'r seilam agosaf ar eu pennau. Ysgrifennodd Michel Foucault lyfr enwog am hynny.

Yn ogystal, mae'n anwybyddu beth sydd yn mynd ymlaen mewn gwirionedd. Cymerer, er enghraifft, hanes ofnadwy Elliot Rodger, y llanc o Galiffornia a lofruddiodd chwech o'i gyd-fyfyrwyr (a chlwyfo 13) yn ddiweddar. Cyn y weithred, roedd wedi cyhoeddi "maniffesto" a sawl fideo'n egluro'i fwriad yn glir. Yn fras, roedd yn chwerw yn sgil ei ddiffyg lwc â merched. Mae'n debyg ei fod yn teimlo bod gan ferched ddyletswydd i fod yn serchus tuag ato, a'u bod yn haeddu cael eu cosbi am fethu â gwneud hynny. Misogynistiaeth, felly, oedd yr ysgogiad. Eto i gyd, greddf llawer iawn o sylwebwyr yn y dyddiau wedi'r gyflafan oedd neidio i'r casgliad bod ganddo salwch meddwl (yn enwedig gan fod sibrydion bod ganddo Asperger's, er na chafodd ddiagnosis ffurfiol erioed). Bu cryn dipyn o drafod o fewn y gymuned o anffyddwyr ar-lein hefyd, gan fod cysylltiad (neu beidio) anffyddiaeth â ffeminyddiaeth yn dipyn o bwnc llosg o fewn y mudiad ar hyn o bryd. Roedd yn syndod gweld cynifer o enghreifftiau o'r ddadl bod unrhyw un sy'n gwneud y fath beth yn sâl yn feddyliol trwy ddiffiniad. Short-cut diog yw hyn hefyd, ac mae'n fodd o osgoi gwynebu'r posibilrwydd bod rhywun fel Rodger wedi'i ddylanwadu gan fisogynistiaeth hyll o fewn ein cymdeithas yn ehangach.

Yn olaf, a'n bwysicaf oll, dylid osgoi'r duedd yma er mwyn peidio atgyfnerthu'r stigma sydd eisoes, yn anffodus, yn gysylltedig â salwch meddwl. Mae byw gyda phroblemau meddyliol yn ddigon anodd yn barod heb orfod dioddef gweld llond lle o amaturiaid hyderus yn taflu diagnoses tebyg, o'u cadeiriau breichiau, i gyfeiriad pob llofrudd ac eithafwr. Cyflwr meddygol yw salwch meddwl, nid label gyfleus i'w defnyddio fel arf wleidyddol.