17/07/2014

Un ateb olaf

Mae'n ofer ceisio dal pen rheswm ag Alwyn, felly rwyf wedi rhoi'r gorau i drafferthu ers talwm. Eto i gyd, rwyf newydd sylwi iddo adael sylw dwl arall ar y blog yn ddiweddar ac rwyf am lyncu'r abwyd un tro bach olaf. Once more unto the breach, dear friends, once more. Gydag ochenaid ddofn, dyma ddyfynnu'r sylw:
Mae 'na gwirionedd yn yr hen ddweud "y rhai sy'n curo sy'n caru". I gasáu rhywbeth mae'n rhaid buddsoddi rhywfaint o emosiwn a theimlad iddi, yn yr un modd a mae'n rhaid buddsoddi mewn cariad.

Tybiwn bod 90% o "anghredinwyr" jyst dim yn credu a dyna fo; nid oes gyda nhw barn am grefydd gan bod crefydd yn dibwys iddynt; dydy o ddim yn effeithio ar eu bywydau, dydy o ddim yn bwysig, prin ei fod yn croesi eu meddyliau. Mae nhw'n mynd i gapel neu eglwys i ddathlu bedydd, priodas neu i goffa er mwyn parch i'r teulu heb malio dim am y geiriau na'r defod.

Yr wyt ti, ar y llaw arall, wedi postio tua 5 post y mis am 4 mlynedd yn gwrthwynebu crefydd, yr wyt ti'n buddsoddi emosiwn i fewn i dy anffyddiaeth, difyr byddid gwybod be sy'n gyfrifol am y fath buddsoddiad!

Rwy'n gwybod bydd y sylw yma'n cael ei ddileu, fel mae sylwadau pawb sy'n anghytuno a thi wedi eu dileu. Peth difyr ynddo'i hyn. Pam dy fod mor ansicr o dy ymrwymiad emosiynol i anffyddiaeth, dy fod yn methu goddef gwrthwynebiad iddi?
Diffyg hunan-ymwybyddiaeth llwyr, siwr o fod, sydd i gyfrif am y modd y mae Alwyn yn cyfystyru fy niffyg amynedd ag o'n benodol gydag "anoddefgarwch" yn erbyn pawb sy'n anghytuno â mi'n gyffredinol. Nid yw Alwyn yn cynrychioli pawb sy'n anghydweld â'r blog hwn, diolch byth. Rwy'n hapus i drafod ac anghytuno ag unrhyw un sy'n meddu ar y gallu i ddarllen a deall, ac rwyf wedi gwneud hynny. Nid yw Alwyn ymhlith y fath bobl, dyna i gyd.

Nid oes angen i mi gyfiawnhau fy mlogio iddo nac i neb arall, ac rwyf wedi amlinellu fy nghymhelliad o'r blaen, ond waeth i mi egluro eto. Yn gyntaf, diddordeb pur. Yn syml iawn, rwy'n ymddiddori yn y dadleuon athronyddol, gwyddonol a hanesyddol ynghylch absenoldeb duw. Ond hobi deallusol pur fyddai hynny pe na bai crefydd yn mynnu sathru ar draed pawb arall. Mae'n bur debyg na fuaswn i'n blogio am y stwff yma oni bai am y ffordd y mae crefydd yn ymyrryd â'n hawliau. Lle mae dadlau ynghylch unrhyw fater cymdeithasol, gallwch fentro bod crefydd yn flaenllaw iawn ar yr ochr anghywir. Mae'r rhestr yn faith: yr hawl i farw, rheolaeth menywod dros eu cyfarpar atgenhedlu eu hunain, hawliau pobl hoyw, yr hawl i ymarfer rhyddid mynegiant trwy ddychan ac yn y blaen ac yn y blaen hyd syrffed. Nid yw'r rhan fwyaf o'r rhain yn effeithio arnaf yn uniongyrchol; nid wyf yn fenyw na'n hoyw nac, ar hyn o bryd o leiaf, yn dioddef o afiechyd annioddefol. Ond rwy'n dadlau'n chwyrn o'u plaid oherwydd rwy'n gyndyn mai dyna'r peth moesol i'w wneud. Rwy'n arddel safbwyntiau cymdeithasol rhyddfrydol cryfion, ac ym mron pob achos, crefydd yw'r gelyn pennaf. Er mwyn hyrwyddo safbwyntiau cymdeithasol moesol, mae rhaid trechu'r hyn sy'n sefyll yn eu ffordd, a'r ffordd orau o wneud hynny yw trwy herio crefydd yn ei chyfanrwydd.

Nid gwahoddiad i drafod ymhellach mo hyn gyda llaw, Alwyn. Does dim byd mwy i'w ddweud. Hwyl.

06/07/2014

Onid ydyn nhw'n gweld y tebygrwydd?

Y peth dwl am ragfarn Cristnogion ceidwadol yn erbyn mwslemiaid, gyda'r holl godi ofn paranoid am eithafwyr â'u bryd ar orfodi cyfraith Sharia arnom i gyd, yw eu bod mor debyg i'r union eithafwyr hynny mewn sawl ffordd. Mae'r naill garfan a'r llall yn lled-gytuno ar nifer fawr o faterion cymdeithasol. Mater o raddfa'n unig yw'r gwahaniaeth: er enghraifft, mae eithafwyr mwslemaidd eisiau lladd hoywon, ond mae Cristnogion adweithiol yn hapus i'w carcharu (neu i wadu hawliau sylfaenol iddynt). Mae rhywun yn cael yr argraff y buasai rhai Cristnogion Americanaidd yn hoffi mynd ymhellach petai hynny'n wleidyddol bosibl iddynt.

Mae'r lluniau isod yn ddigon dadlennol:

Mae un o'r rhain yn deisyfu uno'u crefydd a'u llywodraeth er mwyn sefydlu theocrataeth ormesol â'r bwriad o orfodi rheolau barbaraidd canol-oesol ar eraill, a'n hapus i chwifio arfau fel modd o fygwth unrhyw un sy'n anghytuno. Mae'r llall yn fwslem.

02/07/2014

Cymhlethdod erledigaeth rhai Cristnogion

Rwyf wedi ysgrifennu droeon am ddymuniad cymaint o Gristnogion i bortreadu eu hunain fel merthyrod dewr sy'n wynebu erledigaeth ofnadwy. Dyma adroddiad defnyddiol, o gyd-destun Americanaidd, yn digrifio sut maent yn mynd ati i geisio troi'r gwirionedd ar ei ben. Yn y byd go iawn, wrth gwrs, erys Cristnogaeth mewn safle tra breintiedig.

Gan nad yw Cristnogion yn y gorllewin yn dioddef unrhyw fath o anffafriaeth na rhagfarn, rhaid felly iddynt ddyfeisio straeon a rhaffu celwyddau mewn ymdrech i ddangos bod eu crefydd rywsut o dan warchae. Mae'r dacteg ddigalon yma'n gyfarwydd iawn iawn erbyn hyn.

30/06/2014

Dan Yr Wyneb

Yn gynharach heno bûm yn cyfrannu'n fyw i raglen Dan Yr Wyneb gyda Dylan Iorwerth ar Radio Cymru, yn trafod eithafiaeth fwslemaidd mewn ysgolion a ffydd yn y system addysg. Gallwch wrando ar y rhaglen fan hyn (yr eitem gyntaf).

Roeddwn wedi disgwyl i'r rhaglen ganolbwyntio'n fwy penodol ar y ffrae ddiweddar am islam yn ysgolion Birmingham, ond ysgolion ffydd a defodau crefyddol yn y system addysg yn gyffredinol a gafodd y rhan fwyaf o'r sylw.

O wrando eto, aeth pethau ychydig yn well nag yr oeddwn yn teimlo'n syth ar ôl gadael y stiwdio. Mewn sefyllfa o'r fath, mae'n anochel am wn i eich bod yn anghofio gwneud ambell bwynt amlwg a chicio'ch hunain wedyn. Dyma, felly, ambell sylw er mwyn ymhelaethu ac egluro.

Agorais trwy ddweud bod dau begwn afresymol i'r ymateb pan mae eithafiaeth fwslemaidd yn y newyddion. Dywedais mai un oedd yr hilgwn paranoid, sy'n manteisio ar straeon o'r fath er mwyn atgyfnerthu ystrydebau anghynnes am fwslemiaid, ac hefyd gan bobl sy'n tueddu i neidio, wrth glywed am "eithafiaeth fwslemaidd", bod hynny o reidrwydd yn golygu terfysgaeth a jihad. Aeth y sgwrs yn ei blaen cyn i mi allu ychwanegu mai'r pegwn arall oedd y rheiny sy'n gwadu bod problem o gwbl, ac sy'n mynnu bod pob beirniadaeth o islam neu o gymuned fwslemaidd yn enghraifft o islamoffobia rhemp. Mae'r gwir yn y canol. Mae agweddau adweithiol yn broblem o fewn rhannau o'r gymuned fwslemaidd, ac mae'n bwysig eu herio yn yr achos hwnnw'n union fel rydym yn eu herio ym mhob man arall.

Rwy'n dal i grafu pen ynghylch f'ymateb i'r cwestiwn cyntaf ynghylch ysgolion ffydd. Efallai mai bod yn or-ddiplomataidd oeddwn i trwy ddweud nad oeddwn i'n sicr y buaswn o reidrwydd yn eu gwahardd (er i mi egluro fy ngwrthwynebiad). Ond, wel, buaswn. Nid oes modd eu cyfiawnhau o gwbl, ac rwy'n difaru peidio bod yn gadarnach.

Efallai mai fy narnau gwanaf oedd yr ymatebion i'r cwestiynau ynghylch dramâu Nadolig. Roeddwn braidd yn simsan fan hyn am ryw reswm, er fy mod yn ddigon siwr o'm barn. Fel rwyf wedi'i ddweud o'r blaen, nid wyf yn hoff o'r ddefod hon. A dweud y gwir, rwy'n amheus o werth gorfodi plant pedair oed i berfformio ar lwyfan o gwbl. Mae'n ymddangos i mi mai rhywbeth i'r rhieni yw'r arfer yma, fwy nag i'r plantos nerfus truain. Er, yn bersonol, buaswn yn diflasu'n llwyr hyd yn oed petai gen i ferch neu fab yn "serennu" fel Mair neu Joseff (neu fel seren o ran hynny).

Hyd yn oed wrth wrando drachefn, ac er i mi ofyn yn benodol yn ystod y drafodaeth, nid yw'r gwahaniaeth ymarferol rhwng ysgol eglwys ac ysgol ffydd yn arbennig o eglur i mi. Yn y pen draw, system addysg seciwlar yw'r unig ffordd ymarferol o sicrhau tecwch i bawb. Mae'n anfoesol i'r wladwriaeth orfodi unrhyw un i gymryd rhan mewn defodau Cristnogol. Mae'n waeth byth yn achos plant, gan eu bod yn rhy ifanc i fod wedi penderfynu ar safbwyntiau athronyddol fel hyn beth bynnag.

29/06/2014

Ynghylch gweld salwch meddwl ym mhobman

Cafwyd stori hyll iawn yn ystod yr wythnos, wrth i anffyddiwr o Nigeria gael ei osod mewn ward seiciatryddol, yn groes i'w ewyllys, gan fod ei deulu a doctor lleol yn teimlo bod peidio credu mewn duw yn arwydd amlwg o salwch meddwl.

Mae hyn yn amlwg yn farbaraidd a gwarthus. Ond dylid cymryd y cyfle i gofio bod honni, neu awgrymu, bod gan ein gelynion ideolegol ryw fath o salwch meddwl yn duedd gyffredin. Mae'r rhan fwyaf ohonom yn euog ohono ar adegau, gan gynnwys fy hun (mae chwiliad sydyn ar y blog hwn yn dangos ei fod yn gyforiog o eiriau fel "gwallgof", "lloerig" a "nyts" wrth i mi ddisgrifio safbwyntiau gwrthun).

Ceir llawer o hanesion tebyg i'r hyn rydym newydd ei glywed o Nigeria. Mae'n hen dric gan adweithwyr crefyddol. Ond dylem gyfaddef bod anffyddwyr yn gallu bod yn euog o neidio i gasgliadau tebyg (gyda'r gwahaniaeth arwyddocaol nad ydym yn gweithredu ar hynny trwy roi pobl dan glo, wrth gwrs). Wrth ystyried creadyddion, neu derfysgwyr crefyddol, neu bobl sy'n credu bod lladd hoywon gyda cherrig yn syniad call, mae'n demtasiwn i'w pardduo trwy awgrymu bod ganddynt rhyw nam meddyliol.

Camgymeriad yw hyn, am sawl rheswm. Yn un peth, mae'n ddiog. Er mor ddwl yw creadaeth fel syniad, y gwir yw bod llawer o'r bobl sy'n ei arddel, a'n enwedig y sawl sy'n weithgar yn ei hyrwyddo, yn ddigon addysgedig a'n berffaith iach eu meddyliau. Mae eu "cyhuddo" o beidio bod yn eu iawn pwyll yn fodd eithaf cysglyd o'u diystyru heb orfod eu herio'n iawn. Trwy ddilyn camresymeg fel hyn i'r eithaf, byddai angen i ni daflu pawb sy'n anghytuno â ni i'r seilam agosaf ar eu pennau. Ysgrifennodd Michel Foucault lyfr enwog am hynny.

Yn ogystal, mae'n anwybyddu beth sydd yn mynd ymlaen mewn gwirionedd. Cymerer, er enghraifft, hanes ofnadwy Elliot Rodger, y llanc o Galiffornia a lofruddiodd chwech o'i gyd-fyfyrwyr (a chlwyfo 13) yn ddiweddar. Cyn y weithred, roedd wedi cyhoeddi "maniffesto" a sawl fideo'n egluro'i fwriad yn glir. Yn fras, roedd yn chwerw yn sgil ei ddiffyg lwc â merched. Mae'n debyg ei fod yn teimlo bod gan ferched ddyletswydd i fod yn serchus tuag ato, a'u bod yn haeddu cael eu cosbi am fethu â gwneud hynny. Misogynistiaeth, felly, oedd yr ysgogiad. Eto i gyd, greddf llawer iawn o sylwebwyr yn y dyddiau wedi'r gyflafan oedd neidio i'r casgliad bod ganddo salwch meddwl (yn enwedig gan fod sibrydion bod ganddo Asperger's, er na chafodd ddiagnosis ffurfiol erioed). Bu cryn dipyn o drafod o fewn y gymuned o anffyddwyr ar-lein hefyd, gan fod cysylltiad (neu beidio) anffyddiaeth â ffeminyddiaeth yn dipyn o bwnc llosg o fewn y mudiad ar hyn o bryd. Roedd yn syndod gweld cynifer o enghreifftiau o'r ddadl bod unrhyw un sy'n gwneud y fath beth yn sâl yn feddyliol trwy ddiffiniad. Short-cut diog yw hyn hefyd, ac mae'n fodd o osgoi gwynebu'r posibilrwydd bod rhywun fel Rodger wedi'i ddylanwadu gan fisogynistiaeth hyll o fewn ein cymdeithas yn ehangach.

Yn olaf, a'n bwysicaf oll, dylid osgoi'r duedd yma er mwyn peidio atgyfnerthu'r stigma sydd eisoes, yn anffodus, yn gysylltedig â salwch meddwl. Mae byw gyda phroblemau meddyliol yn ddigon anodd yn barod heb orfod dioddef gweld llond lle o amaturiaid hyderus yn taflu diagnoses tebyg, o'u cadeiriau breichiau, i gyfeiriad pob llofrudd ac eithafwr. Cyflwr meddygol yw salwch meddwl, nid label gyfleus i'w defnyddio fel arf wleidyddol.

24/06/2014

Casáu cymeriadau ffuglennol

Bydd rhai Cristnogion yn dweud pethau dwl iawn am anffyddiaeth o bryd i'w gilydd, ond efallai mai un o'r dadleuon mwyaf syrffedus yw "os nad yw anffyddwyr yn credu mewn duw, pam maent yn ei gasáu cymaint?" Weithiau, fel bonws bach, dilynir hyn gan rywbeth tebyg i'r canlynol: "mae hyn yn dangos eu bod, wedi'r cwbl, yn credu yn eu calonnau, ond yn gwrthod derbyn hynny". Mae'n debyg bod gan ambell Gristion yr argraff bod anghysondeb mawr ar droed.

Mae'r ateb yn syml iawn, wrth gwrs. Mae'n berffaith bosibl casáu cymeriadau ffuglennol, yn union fel y gwnawn mor fynych wrth ddarllen nofelau neu wylio ffilmiau. A Duw'r Beibl yw'r baddie gwaethaf un. Fel y dywedodd Dawkins yn The God Delusion:
The God of the Old Testament is arguably the most unpleasant character in all fiction: jealous and proud of it; a petty, unjust, unforgiving control-freak; a vindictive, bloodthirsty ethnic cleanser; a misogynistic, homophobic, racist, infanticidal, genocidal, filicidal, pestilential, megalomaniacal, sadomasochistic, capriciously malevolent bully.
Rwy'n credu ei bod yn anodd iawn dadlau â'r dyfyniad. Dylai fod yn bwynt amlwg nad oes angen i Dduw fodoli er mwyn gallu barnu bod y disgrifiad o'r cymeriad a geir yn y Beibl yn un brawychus. Ond gan fod llawer o Gristnogion mor daer yn eu ffydd yn ei fodolaeth, a'n credu y dylem i gyd ei addoli, mae'n briodol cyfeirio at y portread ofnadwy ohono a geir yn eu hoff lyfr. Ydw, rwy'n casáu'r gormeswr mytholegol, ac mae'n beth da iawn nad yw'r fath fwystfil yn bod. Buasai byw yn y fath fydysawd yn annioddefol.

16/06/2014

Eithafiaeth mewn ysgolion

Mae cryn sylw wedi'i hoelio'n ddiweddar ar y newyddion bod eithafwyr crefyddol yn ymdrechu i ennill rheolaeth dros ysgolion yn Lloegr er mwyn gorfodi athrawiaethau islamaidd ar y disgyblion. Fel mae'n digwydd, rwy'n credu bod ateb eithaf syml i'r broblem: dylid gwahardd ysgolion ffydd yn gyfan gwbl - mae'r syniad yn hollol wrthun - a dylid diddymu pob defod grefyddol o bob ysgol. Rhagrith yw cwyno am orfodi arferion islamaidd ar blant ar un llaw tra'n cefnogi system sy'n ei gwneud yn ofynnol - trwy ddeddf gwlad - i ysgolion arwain disgyblion mewn gweddi Gristnogol bob wythnos. Mae pawb sy'n gwneud hynny wedi hen ildio'r tir uchel moesol.

Fel sy'n digwydd mor aml pan mae eithafiaeth islamaidd o dan sylw, ceir dau begwn afresymol i'r ymateb. Mae hilgwn fel yr EDL a Britain First yn ceisio manteisio ar y stori er mwyn ategu eu neges hurt bod Prydain yn prysur fabwysiadu cyfraith Sharia drwy'r drws cefn ac yn y blaen ac yn y blaen. Ar y llaw arall, mae apologists islamaidd, a rhai rhyddfrydwyr, yn awgrymu mai rhyw fath o helfa wrach hiliol yw'r cyhuddiad, a'i fod yn symptom o islamoffobia lloerig. Mae'r gwir, wrth gwrs, yn y canol.

Mae eithafiaeth islamaidd yn broblem, ac mae'n bwysig wynebu hynny. Ychydig wythnosau yn ôl, aeth prifathro ar Newsnight ac, wrth gael ei holi, nid oedd yn gallu condemnio'r syniad o lofruddio troseddwyr gyda cherrig. Mae'r ateb cywir yn syml; mae ceisio dadlau ei fod yn fater dyrys yn safbwynt erchyll ynddo'i hun:



Os yw pobl fel yr uchod yn rhedeg rhai ysgolion, mae'n anodd honni mai creaduriaid rhyfedd ar yr ymylon ydynt. Mae ganddynt rym, a dylid eu herio.

Ar bwnc tebyg, mae'r Council Of Ex-Muslims wedi cyhoeddi adroddiad pwysig yn ddiweddar ynghylch yr iERA, yr Islamic Education and Research Academy. Mae'r iERA yn cyfleu'r argraff mai "addysgu" pobl am islam yw'r amcan, ond mae safbwyntiau'r arweinwyr a'u haelodau blaenllaw yn eithafol. Er bod eu daliadau ffwndamentalaidd yn hysbys, maent yn tueddu i fod yn gyndyn iawn i ateb cwestiynau syml pan mae eraill yn eu herio. Gan fy mod yn hoffi pigo ffrae ar Twitter o dro i dro, rhoddais innau gynnig arni hefyd, gan ymuno â llu o bobl a oedd wrthi'n ceisio cael ateb syml gan un ohonynt am ei farn ynghylch lladd pobl cyfunrywiol gyda cherrig. Gallwch ddarllen am yr hanes fan hyn, lle mae rhai o drydariadau eich blogiwr hoff wedi'u dyfynnu hefyd. Fel y gwelwch, mae fel ceisio cael gwaed allan o garreg (dim ymddiheuriadau o gwbl am y pun). Mae'r cyndynrwydd i ateb cwestiwn mor syml yn cadarnhau'r dybiaeth ei fod yn cefnogi'r syniad.

Felly er fy mod yr un mor barod i gondemnio paranoia hiliol hyll yr asgell dde eithafol, gocheler rhag gwadu bod problem o gwbl. Yn wir, dylid pwysleisio bod gan Britain First a'u tebyg lawer iawn yn gyffredin â'r grwpiau islamaidd hyn. Eithafwyr asgell dde ydynt i gyd, wedi'r cyfan, ac maent yn cytuno'n ddigon llawen ynghylch cryn dipyn o faterion cymdeithasol. Mae tasg y rhyddfrydwr seciwlar call yn un syml, sef gwrthwynebu'r ddwy garfan fel ei gilydd.

12/06/2014

Rhagdybiaetheg

Cyfaddefiad: rwy'n eithaf mwynhau gwrando ar ddadleuon cyhoeddus ar YouTube, yn enwedig rhai ynghylch crefydd (dyma'r math o beth rwy'n ei wneud wrth lanhau'r gegin, er enghraifft). Yr un diweddaraf i mi wrando arno oedd un diweddar rhwng yr anffyddiwr Matt Dillahunty a dyn o'r enw Sye Ten Bruggencate, gyda'r cwestiwn "a yw credu mewn duw yn rhesymol?". Mae Bruggencate yn arddel math arbennig o amrwd ac ystyfnig o apologetics Cristnogol o'r enw rhagdybiaetheg (presuppositionalism).

Dyma hi yn ei chyfanrwydd isod. Dylid rhybuddio yn gyntaf bod yr holl beth bron i ddwy awr o hyd, a bod Bruggencate yn debygol o wneud i chi frysio i daro'ch pen yn erbyn y wal agosaf. Byddai hefyd yn syniad esbonio beth yn union sydd yn ein gwynebu fan hyn. Heb symleiddio na gor-ddweud o gwbl, dyma "ddadl" Bruggencate yn ei chyfanrwydd, ar ffurf cyfresymiad:

Gosodiad 1: Mae'n rhesymol credu pethau sy'n wir.
Gosodiad 2: Mae'n wir bod Duw'n bodoli. [!]
felly [!!]
Casgliad: Mae'n rhesymol credu bod Duw'n bodoli!

Nid cariciature mo hyn. Dyna'n llythrennol yw holl ddadl Bruggencate. Gadawaf i chi, felly, benderfynu ai peth doeth yw clicio "Play":



Teg yw gofyn beth oedd pwynt cynnal y ddadl yn y lle cyntaf, oherwydd mae'n safbwynt sy'n amhosibl - yn llythrennol - cynnal unrhyw fath o sgwrs yn ei gylch. Fersiwn estynedig o sgetsh yr Argument Clinic gan Monty Python sydd yma yn y pen draw. "Fi sy'n iawn oherwydd fy safbwynt i yw'r un cywir". Tric Bruggencate yw mynnu mai "gwirionedd absolwt" yw'r unig math dilys o wirionedd, gan honni wrth gwrs mai ei Dduw ef yw unig ffynhonnell bosibl y gwirionedd hwnnw.  Yn bersonol, rwy'n edmygu amynedd Dillahunty.

Yr hyn sy'n drawiadol am bobl fel Bruggencate yw ei bod yn amlwg nad ydynt yn dwp, er eu bod yn arddel safbwyntiau gwirioneddol lloerig a chyfan gwbl anghynaliadwy. Mae'n ddyn hyderus, huawdl ac ymosodol ei arddull. Camp Dillahunty oedd paratoi'n drylwyr. Roedd yn gyfarwydd iawn â dadleuon Bruggencate yn barod, ac roedd wedi rhagweld yn union yr hyn a fyddai'n ei wynebu (i'r graddau iddo allu cyfansoddi ei ymateb cyntaf o flaen llaw). Y gwir yw y byddai anffyddwyr llai cyfarwydd â rhagdybiaetheg wedi cael trafferth.

Mae'n wir bod llawer o ddiwinyddwyr Cristnogol mwy "soffistigedig" yn feirniadol iawn o Bruggencate a'i debyg gan fod ei ddadleuon yn amlwg yn hurt ac felly'n destun embaras i'r ffydd. Rwy'n hapus i gadarnhau bod eu pryderon yn berffaith wir. Eto i gyd, rwy'n tueddu i feddwl bod gan lawer o Gristnogion fwy yn gyffredin â Bruggencate nag y maent yn ei sylweddoli. Wedi'r cyfan, o'm profiad i mae hyd yn oed y Cristion mwyaf nuanced fel arfer yn defnyddio bodolaeth Duw fel man cychwyn a'n awgrymu mai cyfrifoldeb yr anffyddiwr yw gwrthbrofi hynny. Pan mae unrhyw Cristion yn mynnu bod ganddo berthynas personol â Duw, nid oes modd dal pen rheswm â'r safbwynt.

Cymwynas Bruggencate, efallai, yw mynegi'r peth yn hollol gignoeth. Dyma ddinoethi'r safbwynt i lawr at yr asgwrn, gan ddiosg yr holl fflwff ffug-ddwys y mae llawer o'i gyd-Gristnogion yn ei ychwanegu er mwyn cymylu pethau. Yn ei ffordd ryfedd ei hun, mae rhywbeth eithaf onest am ei ddadl yn hynny o beth (ac yn hynny o beth yn unig!). Ond dyna, o ddigon, yw'r peth caredicaf y gallaf ei ddweud amdano.

14/05/2014

Bydysawd T.H. Parry-Williams

Gan fy mod ar hyn o bryd yn darllen y gyfrol wych Ffarwél I Freiburg gan Angharad Price, am grwydriadau cynnar T.H. Parry-Williams, rwyf wedi bod yn ail-ddarllen rhai o'i gerddi.

Mae Parry-Williams yn bendant yn un o'r beirdd mwyaf diddorol a gynhyrchodd Cymru erioed. Mae nifer o'i gerddi'n trafod marwolaeth, ac efallai bod hynny'n un o'r rhesymau y mae'r rhain yn enwedig yn apelio ataf, gan fy mod innau hefyd yn gallu bod yn ddiawl bach morbid ar adegau. Rheswm arall yw'r ffaith ei fod siwr o fod ymysg y beirdd Cymraeg cyntaf i drafod y pwnc ag agwedd gwirioneddol ddyneiddiol ac anghrefyddol (hynny yw, aeddfed), gan bwysleisio ein di-nodedd yng nghyd-destun ehangach y bydysawd. Roedd Parry-Williams, wrth gwrs, yn amheus o grefydd, ac mae'r cerddi hyn yn cydnabod yn blaen mai marwolaeth yw'r diwedd. Mae 'Yr Esgyrn Hyn' yn enghraifft dda.

Ond rwy'n credu mai fy ffefryn yw 'Dychwelyd':
Ni all terfysgoedd daear byth gyffroi
Distawrwydd nef; ni sigla lleisiau'r llawr
Rymuster y tangnefedd sydd yn toi
Diddim diarcholl yr ehangder mawr;
Ac ni all holl drybestod dyn a byd
Darfu'r tawelwch nac amharu dim
Ar dreigl a thro'r pellterau sydd o hyd
Yn gwneuthur gosteg â'u chwyrnellu chwim.
Ac am nad ydyw'n byw ar hyd y daith
O gri ein geni hyd ein holaf gŵyn
Yn ddim ond crych dros dro neu gysgod craith
Ar lyfnder esmwyth y mudandod mwyn,
Ni wnawn, wrth ffoi am byth o'n ffwdan ffôl,
Ond llithro i'r llonyddwch mawr yn ôl.
Mae'n debyg bod rhai wedi ystyried y gerdd hon yn brawf o ffydd Parry-Williams yn Nuw, ond mae hynny'n ddwl. Efallai bod y beirniaid Cristnogol gobeithiol yma wedi rhoi'r gorau i ddarllen ar ôl gweld y gair 'nef', sy'n amlwg mewn gwirionedd yn gyfeiriad barddonol ond seciwlar at y bydysawd y tu hwnt i'n carreg bach glas a gwyrdd ni. Nid yw union safbwynt diwinyddol Parry-Williams yn sicr, hyd y gwn, ac rwy'n petruso cyn ei hawlio fel anffyddiwr o'r iawn ryw, ond o ddarllen cerddi fel hyn mae'n bosibl dychmygu mai dyna a fuasai pebai'n fyw heddiw. Yn bendant, mae unrhyw un sy'n gweld tinc o ffydd grefyddol yn y darn uchod yn twyllo'u hunain.

Er nad yw Cristnogaeth yn gallu mynnu bellach mai'r Ddaear yw canol y bydysawd yn llythrennol, mae'n honni o hyd mai ein planed bach pitw ni sy'n hawlio holl sylw'r endid a greodd popeth sy'n bodoli. Mae 'Dychwelyd' yn ymwrthod yn llwyr â'r agwedd blentynnaidd honno. Roedd y bydysawd yn bodoli am 13.7 biliwn o flynyddoedd cyn i ni gael ein geni, a bydd yn parhau i fodoli am sawl biliwn o flynyddoedd wedi i ni farw, doed a ddelo. Mae'r cyflwr o beidio bodoli ar ôl ein marwolaeth yr un fath yn union â'r cyfnod pan nad oeddem yn bodoli cyn i ni gael ein geni yn y lle cyntaf. Hyd yn oed petawn yn ddigon ffodus i fyw am ganrif, ni fyddai fy modolaeth ond crac hynod denau o oleuni yng nghanol ffenestr anferth o dywyllwch (neu 'gysgod craith ar lyfnder esmwyth y mudandod mwyn').  Rwy'n hoff iawn o'r ddelwedd drawiadol yma. Go brin mai Parry-Williams oedd y cyntaf i'w defnyddio, ond mae llawer o awduron gwyddoniaeth boblogaidd wedi defnyddio rhai tebyg dros y blynyddoedd. Mae Carl Sagan yn un, ac mae 'Dychwelyd' hefyd yn rhagweld rhai o'r pethau eraill a ddywedodd Sagan yn ei gyfrol Pale Blue Dot. Mae'n werth dyfynnu'r darn yma'n llawn:
From this distant vantage point, the Earth might not seem of any particular interest. But for us, it's different. Consider again that dot. That's here. That's home. That's us. On it everyone you love, everyone you know, everyone you ever heard of, every human being who ever was, lived out their lives. The aggregate of our joy and suffering, thousands of confident religions, ideologies, and economic doctrines, every hunter and forager, every hero and coward, every creator and destroyer of civilization, every king and peasant, every young couple in love, every mother and father, hopeful child, inventor and explorer, every teacher of morals, every corrupt politician, every "superstar," every "supreme leader," every saint and sinner in the history of our species lived there – on a mote of dust suspended in a sunbeam.
The Earth is a very small stage in a vast cosmic arena. Think of the rivers of blood spilled by all those generals and emperors so that in glory and triumph they could become the momentary masters of a fraction of a dot. Think of the endless cruelties visited by the inhabitants of one corner of this pixel on the scarcely distinguishable inhabitants of some other corner. How frequent their misunderstandings, how eager they are to kill one another, how fervent their hatreds. Our posturings, our imagined self-importance, the delusion that we have some privileged position in the universe, are challenged by this point of pale light. Our planet is a lonely speck in the great enveloping cosmic dark. In our obscurity – in all this vastness – there is no hint that help will come from elsewhere to save us from ourselves.
The Earth is the only world known, so far, to harbor life. There is nowhere else, at least in the near future, to which our species could migrate. Visit, yes. Settle, not yet. Like it or not, for the moment, the Earth is where we make our stand. It has been said that astronomy is a humbling and character-building experience. There is perhaps no better demonstration of the folly of human conceits than this distant image of our tiny world. To me, it underscores our responsibility to deal more kindly with one another and to preserve and cherish the pale blue dot, the only home we've ever known.
Gellir ystyried Parry-Williams yn rhyw fath o egin-Sagan, mewn ffordd. A dweud y gwir, byddai 'Dychwelyd' yn gwneud epigraff ardderchog ar gyfer unrhyw gyfieithiad Cymraeg o Pale Blue Dot.